Τετάρτη, 14 Οκτωβρίου 2015

Τα Γεωπολιτικά Προβλήματα της Τουρκίας και η Φούσκα στην Οικονομία της

Ωραίο άρθρο της Natural Gas Europe σχετικά με τις πρόσφατες εξελίξεις και αλλαγές στο γεωπολιτικό τοπίο του φυσικού αερίου στην Συρία και τον Καύκασο. Στην Συρία η μεγάλη αλλαγή ήταν η άφιξη των πολύ μεγάλων Ρωσικών στρατιωτικών δυνάμεων, και στον Καύκασο η μεγάλη αλλαγή ήταν η αύξηση της επιρροής της Ρωσίας στο Αζερμπαϊτζάν και την Γεωργία.

Το άρθρο αναφέρει ότι το Αζερμπαϊτζάν έρχεται πιο κοντά στην Ρωσία, λόγω των προβλημάτων του με την Αρμενία, της οποίας προστάτιδα είναι η Ρωσία, αλλά και λόγω των πιέσεων που η ΕΕ ασκεί στο Αζερμπαϊτζάν στο θέμα της καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι πράγματι αλήθεια ότι ο δικτάτορας του Αζερμπαϊτζάν Ilham Aliyev καταπατά τα ανθρώπινα δικαιώματα. O Ilham Aliyev κυβερνά από το 2003, όταν διαδέχθηκε στην εξουσία τον κομμουνιστή δικτάτορα πατέρα του Heydar Aliyev. Ο Heydar Aliyev ήταν πρώην πράκτορας της KGB, κατάφερε να γίνει ο επικεφαλής του Κομμουνιστικού Κόμματους του Αζερμπαϊτζάν την εποχή της Σοβιετικής Ένωσης, αλλά κατόρθωσε να μείνει στην εξουσία και μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, και κυβέρνησε το Αζερμπαϊτζάν από το 1993 μέχρι τον θάνατο του το 2003, οπότε και τον διαδέχθηκε στην εξουσία ο γιος του Ilham.

Έχω αναφέρει πολλές φορές την διαφωνία Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν για την περιοχή Nagorno-Karabach. Η Ρωσία έχει καταφέρει να παραμερίσει την Τουρκία και να πάρει τον ρόλο του βασικού διαμεσολαβητή ανάμεσα στις δύο χώρες, με αποτέλεσμα να αυξηθεί η επιρροή της Ρωσίας στο Αζερμπαϊτζάν. Η πρόσφατη συμφωνία Ρωσίας-Αζερμπαϊτζάν στον τομέα του φυσικού αερίου ήταν το επισφράγισμα της αυξημένης Ρωσικής επιρροής. Βλέπε “Οι Εξαγωγές της Ρωσίας στο Αζερμπαϊτζάν”.

Επίσης το άρθρο αναφέρει ότι ο Υπουργός Ενέργειας της Γεωργίας δήλωσε ότι το Ρωσικό φυσικό αέριο είναι για την Γεωργία μία καλύτερη και φθηνότερη επιλογή από το Αζέρικο αέριο. Να προσθέσω εγώ ότι αν η Γεωργία συνεργαστεί με την Ρωσία στον τομέα του φυσικού αερίου θα έχει το κεφάλι της πολύ πιο ήσυχο στις περιοχές της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσσετίας στο βόρειο τμήμα της. Η Γεωργία ηττήθηκε στον πόλεμο του 2008 από την Ρωσία και τους αυτονομιστές της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσσετίας, και έχασε αυτές τις περιοχές.

Χάρτης 1 Αμπχαζία-Νότια Οσσετία-Nagorno Karabakh



Χάρτης 2 Αγωγοί Baku-Ceyhan, Baku-Supsa, Baku-Novorossiysk



Από τον Χάρτη 2 λείπει ο αγωγός φυσικού αερίου MozdokMakhachkalaKazi Magomed, που συνδέει την Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν μέσω του Dagestan και της Τσετσενίας, που είναι μουσουλμανικές και ευαίσθητες περιοχές της Ρωσίας. Λείπουν φυσικά από τον χάρτη και οι αγωγοί Ιράν-Τουρκίας, Ιράκ-Τουρκίας, αλλά μιλάω για τους αγωγούς από το Αζερμπαϊτζάν.

Χάρτης 3 Αμπχαζία-Νότια Οσσετία-Nagorno Karabakh




Με τις παραπάνω εξελίξεις το άρθρο ισχυρίζεται ότι υπήρξαν ραγδαίες εξελίξεις στην γεωπολιτική του φυσικού αερίου και ότι η Τουρκία αποδυναμώθηκε στον Καύκασο και την Συρία. Πάρα πολύ σωστά όλα αυτά.

Το άρθρο αναφέρεται επίσης στην συνεργασία της Ρωσίας και του Ιράν στην Συρία, και αναφέρει ότι οι δύο αυτές χώρες φιλοξενούν το 45% των παγκοσμίων αποθεμάτων φυσικού αερίου, και παράγουν το 25% του φυσικού αερίου που καταναλώνεται ετησίως. Και συνεχίζει το άρθρο, λέγοντας ότι η Τουρκία εισάγει τα 40 από τα 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου που καταναλώνει ετησίως από την Ρωσία (30 δις) και το Ιράν (10 δις), και οι πρόσφατες εξελίξεις την αναγκάζουν να ψάξει για άλλες πηγές.

Αλλά αυτό, γράφει το άρθρο, δεν είναι εφικτό, γιατί η μόνη εναλλακτική φαίνεται να είναι το ακριβό υγροποιημένο Καταριανό φυσικό αέριο, δεδομένου ότι έχουν πλέον εξουδετερωθεί οι φιλοδοξίες των Τούρκων, του Κατάρ και της Σαουδικής Αραβίας για την κατασκευή ενός mega-pipeline, το οποίο θα έστελνε το Αραβικό φυσικό αέριο στην Τουρκία. Να προσθέσω εγώ ότι η Τουρκία δεν μπορεί να αντικαταστήσει το φτηνό Ρωσικό αέριο με ακριβό Καταριανό LNG, γιατί κάτι τέτοιο θα αύξανε το κόστος παραγωγής και θα μείωνε την ανταγωνιστικότητα της Τουρκικής οικονομίας. Η ενέργεια είναι ένα πολύ μεγάλο μέρους του κόστους παραγωγής όλων των προϊόντων.

Το άρθρο συνεχίζει, και γράφει ότι σαν να μην έφταναν τα προβλήματα της Τουρκίας με την Ρωσία και το Ιράν στην Συρία και τον Καύκασο, η Τουρκία έχει πολύ εχθρικές σχέσεις και με το Ισραήλ και την Αίγυπτο, και δεν μπορεί να συνεργαστεί ούτε με αυτές τις χώρες στον τομέα του φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επίσης το άρθρο αναφέρει την μεγάλη ένταση που επικρατεί στο εσωτερικό της Τουρκίας, αφού από την μία πλευρά συγκρούονται οι Τούρκοι με τους Κούρδους του PKK, και από την άλλη συγκρούονται οι Τούρκοι μεταξύ τους, με τους Ισλαμιστές να χτυπάνε τους μετριοπαθείς Μουσουλμάνους Τούρκους και αντίστροφα.

Το άρθρο γράφει ότι είναι πάρα πολλά τα προβλήματα της Τουρκίας, και ίσως η λύση για την Τουρκία είναι να συμφωνήσει με την Ρωσία στο θέμα του Turk Stream. Να προσθέσω όμως εγώ ότι αυτό δεν μπορεί να συμβεί αν δεν λυθούν τα προβλήματα ΕΕ-Ρωσίας στο θέμα της Ουκρανίας και της αντιμονοπωλιακής νομοθεσίας της ΕΕ που δεν αποδέχεται η Ρωσία (Third Energy Package). Αν ξεπεραστούν αυτά τα προβλήματα, και η Τουρκία αποφασίσει να εγκαταλείψει την φιλοδοξία να εξελιχθεί σε έναν ενεργειακό κόμβο ανεξάρτητο από την Ρωσία, τότε πράγματι αυτή η λύση είναι εφικτή. Αλλά είναι πολλά τα “αν”. Εκτός και αν μιλάμε για έναν μικρό αγωγό Turk Stream, που θα μεταφέρει περίπου 15 δις κυβ μέτρα. Αυτό είναι όντως κάτι που αφορά μόνο την Ρωσία και την Τουρκία.

Επομένως το άρθρο αναφέρει μόνο το σενάριο να υποχωρήσει η Τουρκία λόγω όλων των παραπάνω προβλημάτων. Είναι ένα σενάριο και αυτό, αλλά εγώ θέλω να αναφέρω και τα υπόλοιπα σενάρια. Γιατί η λύση του συμβιβασμού δεν είναι για την Τουρκία η μόνη λύση. Η Τουρκία έχει και άλλες επιλογές. Το άρθρο δεν αναφέρει κάτι πολύ σημαντικό, ότι η Ρωσία και το Ιράν είναι φυσικοί αντίπαλοι. Αν η Τουρκία δεν προσπαθούσε στην Συρία να κόψει στο Ιράν τον δρόμο προς την Μεσόγειο Θάλασσα, τότε η Τουρκία και το Ιράν θα είχαν πολύ περισσότερα κοινά συμφέροντα από αυτά που έχουν η Ρωσία και το Ιράν. Το Ιράν και η Ρωσία είναι φυσικοί αντίπαλοι, ενώ το Ιράν και η Τουρκία είναι φυσικοί σύμμαχοι, με την έννοια ότι ο ένας διψάει και ο άλλος πουλάει. Άσχετα αν η Τουρκία και το Ιράν έχουν παρασυρθεί σε αυτό το power game στην Συρία. 

Υπάρχει βέβαια και το θέμα των όπλων που ενώνει την Ρωσία και το Ιράν, γιατί οι ΗΠΑ δεν θα πουλήσουν στους Ιρανούς όπλα, προκειμένου να προστατεύσουν τους Ισραηλινούς και τους Άραβες, που είναι οι παραδοσιακοί σύμμαχοι τους. Επομένως οι Ιρανοί χρειάζονται τους Ρώσους για να αγοράζουν όπλα. Αν όμως κάποια στιγμή οι Ιρανοί γίνονταν πραγματικοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, τότε θα μπορούσαν να αγοράζουν όπλα και από τις ΗΠΑ.

Πάντως ο μόνος τρόπος που υπάρχει ώστε η Ρωσία και το Ιράν να είναι πραγματικοί σύμμαχοι, είναι να συμφωνήσουν οι δύο χώρες ότι το Ιράν θα πουλάει πετρέλαιο και φυσικό αέριο μόνο στην Ασία, και η Ρωσία θα πουλάει μόνο στην Ευρώπη. Αυτό δηλαδή που ζητάει η Ρωσία από τους Άραβες και τους Πέρσες. Η βασική φιλοσοφία της Ρωσίας είναι “μην ασχολείστε με την Ευρώπη να μην ασχολούμαστε με την Ασία”. Δεν είναι τόσο απλό όμως να συμφωνήσουν οι Άραβες και οι Ιρανοί σε κάτι τέτοιο. Η άλλη λύση για να υπάρχει μία καλή σχέση Ρωσίας-Ιράν είναι να κατασκευαστεί ένας αγωγός Ιράν-Ιράκ-Συρίας, τον οποίο θα κατασκευάσει η Gazprom, ώστε και κέρδος να έχουν οι Ρώσοι από το Ιρανικό φυσικό αέριο, αλλά και να είναι οι Ρώσοι που θα το σπρώχνουν στην Ευρώπη, και μέσω Ρωσίας και μέσω Μέσης Ανατολής, ώστε οι Ρώσοι να συνεχίσουν να ελέγχουν τις τιμές.

Ο Ιράν-Ιράκ-Συρία είναι όμως second best λύση για την Ρωσία. Μάλλον είναι third best λύση. Η ιδανική λύση για την Ρωσία είναι να πουλάνε οι Άραβες και οι Πέρσες στην Ασία και οι Ρώσοι στην Ευρώπη, η second best είναι να υπάρχει πόλεμος στην Μέση Ανατολή, και μόνο third best λύση είναι να κατασκευάσει η Ρωσία έναν αγωγό Ιράν-Ιράκ-Συρίας, τον οποίο θα διαχειρίζεται η Gazprom, και ο οποίος θα πνίξει τους Αραβο-Τουρκικούς αγωγούς.

Τίθενται λοιπόν δύο ερωτήματα. Το πρώτο είναι αν θα ήταν οι Ιρανοί διατεθειμένοι να δεσμευτούν ότι θα πουλάνε μόνο στην Ασία. Προς το παρόν τους Ιρανούς δεν τους ενδιαφέρει ιδιαίτερα το θέμα, γιατί η παραγωγή τους είναι πολύ μικρή. Αν όμως αυξηθεί η παραγωγή τους θα είναι διατεθειμένοι να δεσμευτούν? Αυτός είναι άλλωστε ένας από τους λόγους που οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν να συρθούν σε μία συμφωνία με το Ιράν, παρόλο που οι Ιρανοί τους ξεβράκωσαν στις διαπραγματεύσεις. Οι ΗΠΑ γνωρίζουν ότι με το να συγκρούονται με το Ιράν σπρώχνουν το Ιράν στην αγκαλιά της Ρωσίας. Με την άρση των οικονομικών κυρώσεων όμως, οι ξένες πολυεθνικές θα τρέξουν να επενδύσουν στο Ιράν, η παραγωγή του Ιράν θα εκτοξευθεί, και εκτός από το ότι θα πέσουν οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, το Ιράν δεν θα είναι πλέον εξαρτημένο από την Gazprom.

Το δεύτερο ερώτημα το εξής. Στην περίπτωση που οι Ιρανοί αποφασίσουν ότι θέλουν να πουλάνε στην Ευρώπη, θα είναι διατεθειμένοι να αγνοήσουν την Τουρκία και να πουλάνε μόνο μέσω Συρίας, όπως θα ήθελαν οι Ρώσοι? Αυτό έχει μεγάλη σημασία, ειδικά στην περίπτωση που η Τουρκία σταματήσει να πιέζει ασφυκτικά τους Ιρανούς στο θέμα των εκπτώσεων, και αρκεστεί σε εκπτώσεις που οι Ιρανοί θεωρούν λογικές. Θεωρητικά μιλώντας πάντως, αν η Τουρκία αρκούνταν σε λογικές εκπτώσεις, και επέτρεπε στους Ιρανούς να πουλάνε και μέσω Συρίας, είναι σίγουρο ότι οι Ιρανοί θα ερωτεύονταν τους Τούρκους.

Επίσης υπάρχει και ένα άλλο θέμα που κάνει το σενάριο του άρθρου για υποχώρηση της Τουρκίας να μην είναι βέβαιο. Εκτός από το να παραδώσει η Τουρκία την Συρία στο Ιράν, ή από το να παραδώσει το Ιράν την Συρία στην Τουρκία, υπάρχει και η μέση λύση, που δεν είναι άλλη από το να μοιραστούν η Τουρκία και το Ιράν την επιρροή στην Συρία. Να βρουν δηλαδή μία λύση όπου δεν θα κυβερνά μόνο κάποιος σύμμαχος του Ιράν ή της Τουρκίας, αλλά η επιρροή θα είναι κάπως μοιρασμένη. Άλλωστε η Συρία βρίσκεται στην γειτονιά της Τουρκίας και του Ιράν, και οι δύο χώρες έχουν το γεωγραφικό πλεονέκτημα έναντι της Ρωσίας.

Η Ρωσία βέβαια το έχει προβλέψει αυτό, και είναι και ένας από τους λόγους που οι Ρώσοι κατέβασαν για πρώτη φορά τόσο μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις στην Συρία. Οι Ρώσοι γνωρίζουν ότι αν στο μέλλον η Τουρκία και το Ιράν τα βρουν στην Συρία, θα μπορούν να αφήσουν την Ρωσία απ’έξω. Όποιος μπορεί να προσφέρει στην Συρία τα περισσότερα, σε μορφή στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας, θα έχει την Συρία ως σύμμαχο. Με τις τεράστιες στρατιωτικές δυνάμεις που κατέβασαν οι Ρώσοι στην Συρία, μετέτρεψαν την Ρωσία σε έναν πολύ πιο δελεαστικό σύμμαχο για την οποιαδήποτε εξουσία προκύψει στην Συρία στο μέλλον.

Επίσης υπάρχει ένα ακόμη ενδεχόμενο, που είναι η περίπτωση να μην σταματήσουν οι Τούρκοι και οι Άραβες τον πόλεμο με την Ρωσία. Τον Σεπτέμβριο του 2015, όπως έχω ξαναπεί, ο ISIS χτύπησε για πρώτη φορά στο Dagestan της Ρωσίας. Οι Τούρκοι και οι Άραβες έχουν επίσης μεγάλη επιρροή στους Μουσουλμάνους αντάρτες της Τσετσενίας. Θέλω να πω ότι τα προβλήματα της Τουρκίας και των Αράβων δεν σημαίνει ότι θα κάνουν τους Άραβες και τους Τούρκους να υποχωρήσουν. Άλλωστε και η Ρωσία αντιμετωπίζει πολύ μεγάλα προβλήματα. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι θα υποχωρήσει κάποια πλευρά, και αν κάποια πλευρά υποχωρήσει πότε αυτό θα συμβεί. Μπορεί να πάμε ακόμη και σε κάποια σύγκρουση Τουρκίας-Ρωσίας και να γίνει το έλα να δεις. Δεν λέω ότι αυτό θα συμβεί, αλλά είναι και αυτή μία από τις πιθανότητες. Όλα τα σενάρια που αναφέρω παραπάνω έχουν μία πιθανότητα, και κανείς δεν μπορεί να προβλέψει ποιο σενάριο θα επαληθευτεί.

Να προσθέσω κάτι ακόμη που γράφει το άρθρο, και που θεωρώ πολύ σημαντικό. Γράφει το άρθρο ότι οι συγκρούσεις της Τουρκίας με τους Κούρδους του PKK, και η εμπλοκή της στην Συρία, έχουν στοιχίσει στην Τουρκία περίπου 40 δις δολάρια για την περίοδο 2011-2015. Αυτές τις δαπάνες, μαζί με τις υπόλοιπες στρατιωτικές της δαπάνες, και τις δαπάνες της για τα ενεργειακά projects που προωθεί, μαζί με όλες τις υπόλοιπες κρατικές της δαπάνες, η Τουρκία τις κάλυψε τα προηγούμενα χρόνια με μία πολύ επιθετική νομισματική πολιτική και με εξωτερικό δανεισμό. Επιθετική νομισματική είναι ας πούμε το τύπωμα νέου χρήματος και η μείωση των επιτοκίων. Η Τουρκία έκανε αυτό που κάνουν όλες οι χώρες σε τέτοιες περιπτώσεις, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται οικονομικές φούσκες στο εσωτερικό τους. Όπως θα διαβάσετε στο παρακάτω άρθρο της Τουρκικής Χουριέτ, Risk of a housing price bubble in Turkey: A commentary”, του Ιουλίου 2015, υπάρχουν μεγάλες ανησυχίες ότι η Τουρκική αγορά ακινήτων είναι μία μεγάλη φούσκα.

Στο ένα άλλο άρθρο της Χουριέτ, με τίτλο Turkeys current account deficit up in May”, του Ιουλίου 2015, θα διαβάσετε ότι το ετήσιο έλλειμμα του Τουρκικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ανέρχεται σε περίπου 45 δις δολάρια. Το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών (current account balance) μετράει την διαφορά ανάμεσα στα αγαθά και τις υπηρεσίες που μία χώρα πουλάει στο εξωτερικό (εξάγει) με αυτά που αγοράζει από το εξωτερικό (εισάγει). Όταν υπάρχει έλλειμμα απαιτείται δανεισμός από το εξωτερικό για να καλυφθεί η διαφορά.

Μία κυβέρνηση που αυξάνει την ποσότητα του χρήματος δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες της αν η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί. Σκεφτείτε μία οικονομία που παράγει μόνο πορτοκάλια, και συγκεκριμένα 1.000 πορτοκάλια. Έστω ότι η κυβέρνηση φορολογεί το 50% των πορτοκαλιών, δηλαδή 500 πορτοκάλια, και αφήνει στους πολίτες τα υπόλοιπα 500. Οι πολίτες καταναλώνουν τα 250 πορτοκάλια ας πούμε, και αποταμιεύουν τα υπόλοιπα 250. Η κυβέρνηση μπορεί να εκδώσει νέο χρήμα και να αγοράσει αυτά τα 250 πορτοκάλια. Αν όμως η κυβέρνηση χρειάζεται περισσότερα από 750 πορτοκάλια για τις ανάγκες της, η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί.

Στο παράδειγμα μας η κυβέρνηση πήρε 500 πορτοκάλια από φορολόγηση, και πήρε άλλα 250 μέσω της αύξησης της ποσότητας του χρήματος, που ουσιαστικά είναι ένα δάνειο από τους πολίτες, αφού οι πολίτες πήραν το νέο χρήμα ως αντάλλαγμα. Αν η κυβέρνηση χρειάζεται επιπλέον πορτοκάλια, δεν θα μπορεί να τα βρει στο εσωτερικό της χώρας, αφού οι πολίτες κατανάλωσαν τα υπόλοιπα 250. Θεωρώ φυσικά για απλοποίηση ότι δεν υπάρχουν αποθέματα πορτοκαλιών από προηγούμενες χρήσεις, κάτι πολύ ρεαλιστικό, αφού η Τουρκία είναι χρεωμένη στις διεθνείς αγορές. Με λίγα λόγια η ποσότητα των πορτοκαλιών στην Τουρκία είναι αρνητική στην αρχή του έτους. Χρωστάει ας πούμε η Τουρκία την 1η Ιανουαρίου 100.000 πορτοκάλια σε πολίτες άλλων χωρών.

Θέλω με τα παραπάνω να πω ότι για να καλύψει η Τουρκία τις στρατιωτικές ανάγκες της, τα ενεργειακά της projects, αλλά και όλες τις άλλες κρατικές δαπάνες, αύξησε την ποσότητα του χρήματος και κατέφυγε και σε εξωτερικό δανεισμό. Ο δανεισμός όμως δεν αφορά μόνο το κράτος. Και οι πολίτες δανείζονται, και η αύξηση του χρήματος οδηγεί σε μία τεχνητή μείωση των επιτοκίων, γιατί είναι πολύ εύκολη η εξεύρεση κεφαλαίων. Τα χαμηλά επιτόκια ευνοούν πάντα την αγορά ακινήτων, αφού τα δάνεια για αγορά κατοικίας γίνονται πολύ φτηνά.

Σε αυτή την κατάσταση έχει βρεθεί η Τουρκία. Με ένα αδύναμο νόμισμα που δεν το θέλουν στο εξωτερικό, αφού έχει “υπερτυπωθεί”. Βάζω σε εισαγωγικά το “τυπωθεί” γιατί το μεγαλύτερο μέρος του χρήματος είναι ηλεκτρονικό. Ένα πολύ μικρό ποσοστό κυκλοφορεί σε χαρτί. Όταν δεν θέλουν το νόμισμα σου στο εξωτερικό αρχίζεις και έχεις δυσκολίες στο να βρεις δανεικά από το εξωτερικό. Η χώρα όμως χρειάζεσαι δανεικά για να καλύψει τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, γιατί χρειάζεται περισσότερα πορτοκάλια απ’όσα παράγει. Παράγει δηλαδή η Τουρκία 100.000 πορτοκάλια, αλλά θέλει 150.000 πορτοκάλια. Επομένως η Τουρκία πρέπει να βρει κάποιους στο εξωτερικό που να έχουν παράξει 50.000 παραπάνω πορτοκάλια από αυτά που χρειάζονται, και οι οποίοι είναι διατεθειμένοι να πάρουν Τουρκικά ομόλογα ως αντάλλαγμα γι’ αυτά τα 50 χιλιάδες πορτοκάλια.

Όταν όμως το παρακάνεις, οι έξω αρχίζουν και πιστεύουν ότι δεν θα πληρώσεις τα δάνεια σου, και δεν θέλουν το νόμισμα σου, το νόμισμα σου γίνεται αδύναμο, και αρχίζει να υποτιμάται. Τότε είσαι αναγκασμένος να δίνεις όλο και μεγαλύτερα επιτόκια προκειμένου να βρίσκεις κάποιον διατεθειμένο να σου δανείσει. Τα υψηλότερα επιτόκια όμως κάνουν τον δανεισμό ακριβό, και η εσωτερική οικονομία, η οποία έχει βασιστεί στον δανεισμό, αρχίζει να καταρρέει, και  στο τέλος σκάει σαν φούσκα. Τα υψηλότερα επιτόκια δρουν στην οικονομία όπως δρα μία βελόνα πάνω σε μία φούσκα.

Στο παρακάτω άρθρο των Financial Times, με τίτλο  “Interest rate rise: Turkey companies fret over liras dive”, του Σεπτεμβρίου 2015, θα διαβάσετε ότι η Τουρκική λίρα χάνει με γρήγορο ρυθμό την αξία της σε σχέση με τα άλλα νομίσματα, και οι Τουρκικές επιχειρήσεις δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να βρουν κεφάλαια από το εξωτερικό. Το άρθρο μάλιστα αναφέρει ότι επειδή οι ΗΠΑ σκέφτονται να ανεβάσουν τα δικά τους επιτόκια, οι Τούρκοι θα πρέπει να προσφέρουν ακόμη υψηλότερα επιτόκια για να προσελκύουν κεφάλαια από το εξωτερικό. Γιατί φυσικά όλοι προτιμούν να δανείσουν στις ΗΠΑ, στην Ελβετία, στην Σουηδία κλπ, παρά στην Τουρκία. Όσο υψηλότερα επιτόκια προσφέρουν αυτές οι χώρες, τόσο υψηλότερα επιτόκια πρέπει να προσφέρει και η Τουρκία.

Το άρθρο γράφει ότι μέχρι τώρα η Κεντρική Τράπεζα έχει κάνει λίγα πράγματα για να σταματήσει την κατρακύλα της Τουρκικής λίρας, επειδή ο Ερντογάν επιθυμεί ανάπτυξη με κάθε κόστος. Εννοεί το άρθρο ότι η Τουρκία δεν ανέβασε τα επιτόκια για να κάνει την λίρα πιο δελεαστική στο εξωτερικό, και να σταματήσει την κατρακύλα της, γιατί αυτό θα αύξανε και τα επιτόκια δανεισμού, με τις δυσάρεστες επιπτώσεις που ανέφερα πιο πάνω για την Τουρκική οικονομία.

Οι Financial Times φιλοξενούν εκτιμήσεις ενός μεγάλου Τούρκου αναλυτή, ο οποίος ισχυρίζεται ότι οι Τουρκικές επιχειρήσεις δυσκολεύονται να βρουν κεφάλαια, αλλά δεν είναι ακόμη η στιγμή που θα αρχίσουν να σκάνε οι μεγάλες Τουρκικές επιχειρήσεις. Αν όμως, ισχυρίζεται ο αναλυτής, η Τουρκική λίρα χάσει άλλο ένα 10-15% της αξίας της, τότε η Τουρκία θα αρχίσει να κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Να προσθέσω κι εγώ ότι τα πράγματα θα ήταν πολύ χειρότερα για την Τουρκία αν δεν είχαν μειωθεί τόσο πολύ οι τιμές του πετρελαίου.

Με λίγα λόγια η Τουρκία βρίσκεται σε πόλεμο με την Ρωσία, το Ιράν, την Σαουδική Αραβία, την Συρία, το Ισραήλ και την Αίγυπτο,  στο εσωτερικό της σιγοβράζουν δύο εμφύλιοι, ένας ανάμεσα στους Τούρκους Ισλαμιστές και τους Τούρκους Σοσιαλιστές, και ένας ανάμεσα στους Τούρκους και τους Κούρδους, και την ίδια στιγμή κινδυνεύει να δει την φούσκα της οικονομίας της να σκάει. Αυτός είναι και ο λόγος που το άρθρο του Natural Gas Europe ισχυρίζεται ότι ένας συμβιβασμός με την Ρωσία ίσως είναι η μόνη λύση για την Τουρκία. Έχει μία λογική αυτό που λέει το άρθρο, και μπορεί να προκύψει ένα τέτοιο σενάριο, αλλά υπάρχουν και τα υπόλοιπα σενάρια που ανάφερα.

Βλέπε επίσης “Πως Δημιουργούνται οι Οικονομικές Φούσκες”.

Άρθρα

“War in syria changes regional gas balance”, του Οκτωβρίου 2015

Risk of a housing price bubble in Turkey: A commentary”, του Ιουλίου 2015

Turkey’s Current Account Deficit More Than Halves in January”, του Μαρτίου 2015

Turkey’s current account deficit up in May”, του Ιουλίου 2015

“Interest rate rise: Turkey companies fret over lira’s dive”, του Σεπτεμβρίου 2015


1 σχόλιο: