Πέμπτη, 23 Ιουλίου 2015

Πακιστάν vs Ταλιμπάν

Πάρα πολύ ωραίο άρθρο του National Interest, με τίτλο “The Taliban Comes to the Table: Could the Afghan War Finally Wind Down?”, του Ιουλίου 2015. Το άρθρο δεν λέει κάτι παραπάνω από αυτά που έχω ήδη πει. Το αναφέρω κυρίως ως μία περίληψη των όσων έχω ήδη πει.

Πριν αναφερθώ στο άρθρο να αναφέρω τους τρεις βασικούς οικονομικούς παράγοντας που διαμορφώνουν το γεωπολιτικό τοπίο στο Πακιστάν, γιατί αν δεν γνωρίζουμε αυτούς τους τρεις παράγοντες τίποτα δεν βγάζει νόημα. Ο πρώτος παράγοντας είναι η κόκκινη κηλίδα στον Περσικό Κόλπο, που είναι το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, το South Pars/North Fields, το οποίο φιλοξενεί 50 τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, και είναι συνιδιοκτησία του Κατάρ και του Ιράν. Το Ιράν θέλει να στείλει το φυσικό αέριο του κοιτάσματος στο Πακιστάν, μέσω του αγωγού Ιράν-Πακιστάν, ενδεχομένως και σε συνεργασία με το Κατάρ, αν το Ιράν και το Κατάρ καταφέρουνε να τα βρούνε. Από εκεί το φυσικό αέριο θα φεύγει για την Κίνα.




Ο δεύτερος οικονομικός παράγοντας είναι η κόκκινη κηλίδα στο ανατολικό Τουρκμενιστάν, που απεικονίζει το δεύτερο μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, το κοίτασμα Galkynysh, που φιλοξενεί 20 περίπου τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Το φυσικό αέριο αυτού του κοιτάσματος θέλουν οι ΗΠΑ, το Τουρκμενιστάν, η Ινδία, και το Πακιστάν να το στείλουν στην Ινδία και τον Ινδικό Ωκεανό μέσω του αγωγού TAPI (Turkmenistan-Afghanistan-Pakistan-India). Προς το παρόν το Τουρκμενιστάν είναι στο απόλυτο έλεγχο της Κίνας, γιατί μόνο σε αυτήν μπορεί να εξάγει το φυσικό του αέριο, αφού το Ιράν και η Ρωσία μπλοκάρουν την κατασκευή του αγωγού Trans-Caspian, που θα επέτρεπε στο Τουρκμενικό αέριο να βρει μία διέξοδο προς την Ευρώπη μέσω Τουρκίας.

Ο τρίτος οικονομικός παράγοντας που διαμορφώνει το γεωπολιτικό τοπίο του Πακιστάν είναι ο οικονομικός διάδρομος Κίνας-Πακιστάν, στον οποίο έχω αναφερθεί αρκετές φορές, και αποτελεί ένα τμήμα των Νέων Δρόμων του Μεταξιού που προωθεί η Κίνα. Οι Νέοι Δρόμοι του Μεταξιού είναι ένα δίκτυο αυτοκινητοδρόμων, σιδηροδρόμων, λιμανιών, αγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, μέσω των οποίων η Κίνα θα προμηθεύεται από τον υπόλοιπο κόσμο πρώτες ύλες, και μέσω του οποίου η Κίνα θα στέλνει στον υπόλοιπο κόσμο τα προϊόντα της. Η Κίνα σκοπεύει να επενδύσει στον οικονομικό διάδρομο Κίνας-Πακιστάν πάνω από 40 δισεκατομμύρια δολάρια.

Το Πακιστάν είναι το επίκεντρο και των τριών αυτών projects. Το Πακιστάν είναι η μόνη χώρα μέσα από την οποία περνάνε και τα τρία αυτά mega-projects. Φαντάζεστε πως βλέπουν αυτά τα έργα οι Πακιστανοί. Κυριολεκτικά τους τρέχουν τα σάλια. Αυτά τα τρία έργα μπορούν να κάνουν το Πακιστάν μία άλλη χώρα. Αυτά τα έργα όμως χρειάζονται πολιτική σταθερότητα, κάτι που το Πακιστάν δεν διαθέτει, και που καλείται τώρα υπό την πίεση της Κίνας και των ΗΠΑ να δημιουργήσει, για να προασπίσει και το ίδιο τα δικά του συμφέροντα.

Στο Αφγανιστάν όμως η τρομοκρατία είναι καθημερινότητα, κάτι που σε μικρότερο βαθμό συμβαίνει και στο ίδιο το Πακιστάν. Το 2009 πάνω από 3.300 άνθρωποι έχασαν την ζωή τους στο Πακιστάν από τρομοκρατικές επιθέσεις. Εκτός από το πρόβλημα της τρομοκρατίας, το Πακιστάν έχει πάρα πολύ εχθρικές σχέσεις και με την Ινδία, και πάντα υπάρχει το ενδεχόμενο του πολέμου ανάμεσα στις δύο χώρες. Άλλωστε η Ινδία βλέπει με μεγάλη καχυποψία τον οικονομικό διάδρομο Κίνας-Πακιστάν, που θα μετατρέψει την Κίνα σε χώρα δύο ωκεανών, Ινδικός και Ειρηνικός, και θα της επιτρέψει να περικυκλώσει την Ινδία. Επίσης αυτός ο διάδρομος περνάει μέσα από την περιοχή του Kashmir, μία περιοχή που βρίσκεται στα σύνορα Πακιστάν, Ινδίας και Κίνας, για την οποία υπάρχουν συνοριακές αμφισβητήσεις. Γι’αυτό και κάποιοι χάρτες το Kashmir το εμφανίζουν σαν ξεχωριστή περιοχή, ενώ το σωστό είναι να το μοιράζουν στις τρεις χώρες ανάλογα με το τμήμα της περιοχής που η κάθε χώρα έχει υπό τον στρατιωτικό έλεγχο της σήμερα.



Η Ινδία ωστόσο θεωρεί ότι δεν πρέπει η Κίνα να προχωρήσει σε αυτήν την συνεργασία με το Πακιστάν, για όσο τουλάχιστον θα υπάρχουν ανοιχτές συνοριακές διαφορές. Είναι μία λογική αντίδραση από την Ινδία, γιατί επί δεκαετίες το Πακιστάν και η Κίνα την έχουν περικυκλωμένη και συνεργάζονται εναντίον της, και αυτό είναι κάτι που μόνο να ενταθεί μπορεί με τον οικονομικό διάδρομο Κίνας-Πακιστάν, και την παραχώρηση του λιμανιού Gwadar του Πακιστάν στην Κίνα. Λογικές ανησυχίες από την πλευρά της Ινδίας, που όμως δεν ξέρω αν έχουν και κάποια πρακτική σημασία, αφού με τα τμήματα του Kashmir που ελέγχουν σήμερα οι τρεις χώρες, το Πακιστάν και η Κίνα επικοινωνούν μεταξύ τους.

Να κάνω και μία γρήγορη αναδρομή στο παρελθόν. Την δεκαετία του 80 το Πακιστάν πολέμησε τους Σοβιετικούς στο πλευρό των Αράβων, των Τούρκων και των ΗΠΑ, όταν οι Σοβιετικοί εισέβαλαν στο Αφγανιστάν. Μετά την αποχώρηση των Σοβιετικών από το Αφγανιστάν, οι Πακιστανοί στήριξαν μαζί με τους Άραβες τους Ταλιμπάν. Όταν το 1996 οι Ταλιμπάν πήραν την Καμπούλ και ανακήρυξαν την δική τους κυβέρνηση και το δικό τους κράτος στο Αφγανιστάν, το Πακιστάν ήταν η μία από τις τρεις χώρες στον κόσμο, μαζί με την Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που έσπευσαν να αναγνωρίσουν την κυβέρνηση των Ταλιμπάν.

Να προσθέσω και κάτι τελευταίο. Το Πακιστάν ήταν παραδοσιακός εχθρός του Ιράν, κάτι απόλυτα φυσιολογικό αφού ήταν παραδοσιακός σύμμαχος των Αράβων. Σήμερα όμως το Πακιστάν κρατά μία ουδέτερη στάση, λόγων της οικονομικής συνεργασίας Ιράν-Πακιστάν-Κίνας, και αυτό αποδείχτηκε με την άρνηση του Πακιστάν να πάρει μέρος στην πόλεμο που ξέσπασε στην Υεμένη ανάμεσα στην Σαουδική Αραβία και το Ιράν. Χωρίς να σημαίνει φυσικά αυτό ότι το Πακιστάν δεν εξακολουθεί να είναι και σύμμαχος των Αράβων. Απλά σήμερα, σε αντίθεση με το παρελθόν, το Πακιστάν δεν έχει μόνο με τους Άραβες κοινά συμφέροντα, αλλά και με τους Ιρανούς. Επίσης το Πακιστάν είχε παραδοσιακά πολύ καλές σχέσεις και με τις ΗΠΑ και με την Κίνα, γιατί με τις ΗΠΑ το Πακιστάν συνεργαζόταν εναντίον των Σοβιετικών, και με την Κίνα το Πακιστάν συνεργαζόταν εναντίον της Ινδίας.

Αυτοί είναι με λίγα λόγια οι οικονομικοί παράγοντες που διαμορφώνουν το γεωπολιτικό τοπίο του Πακιστάν, και αυτές είναι οι συμμαχίες του Πακιστάν, από το παρελθόν μέχρι σήμερα. Σήμερα λοιπόν στο Πακιστάν συμβαίνουν τα αναμενόμενα. Οι Ιρανοί και οι Άραβες, σε αντίθεση με το Πακιστάν, θέλουν ένταση στο Αφγανιστάν, ώστε να μην δημιουργηθεί ο αγωγός TAPI που θίγει τα συμφέροντα τους. Επίσης οι Άραβες και οι Τούρκοι θέλουν να υποστηρίζουν τους Ισλαμιστές Ουιγούρους που δρουν στην επαρχία Xinjiang της Κίνας, κάτι όμως που δεν συμφέρει το Πακιστάν, που θέλει ησυχία, τάξη και ασφάλεια στην Xinjiang για να περάσει ο οικονομικός διάδρομος Κίνας-Πακιστάν.

Επομένως το Πακιστάν έχει την δική του πλέον γεωπολιτική ατζέντα, και αυτή είναι τελείως διαφορετική από αυτή των πρώην συμμάχων του. Γι’αυτό και το Πακιστάν συνεργάζεται με τις ΗΠΑ, προκειμένου να επιτευχθεί ειρήνη στο Αφγανιστάν, και συνεργάζεται και με την Κίνα στο θέμα των Ισλαμιστών Ουιγούρων της Xinjiang.



Στο άρθρο του National Interest που ανέφερα στην αρχή, θα διαβάσετε ότι οι Ταλιμπάν για πρώτη φορά κάθονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με την κυβέρνηση του Αφγανιστάν, αλλά αυτό συμβαίνει μετά από μεγάλη πίεση που τους έχει ασκήσει ο Πακιστανικός στρατός. Γενικά το άρθρο περιγράφει το κυνηγητό των Ταλιμπάν από τους Πακιστανούς. Το άρθρο αναφέρει επίσης τον διχασμό στο εσωτερικό των Ταλιμπάν, επειδή όπως γράφει το άρθρο πολλοί από αυτούς δεν επιθυμούν να κάνουν ειρήνη με την κυβέρνηση του Αφγανιστάν. Κάτι απόλυτα λογικό για όσους Ταλιμπάν υποστηρίζονται από τους Άραβες, πλέον και από τους Ιρανούς, αφού κάτι τέτοιο θα επέτρεπε την κατασκευή του αγωγού TAPI. Και αν αύριο περάσει από το Αφγανιστάν το φυσικό αέριο του Τουρκμενιστάν, γιατί να μην περάσει μεθαύριο και το πετρέλαιο του Καζακστάν?

Αν διαβάσετε το άρθρο, θα δείτε τις πιέσεις που το Πακιστάν ασκεί τους Ταλιμπάν, και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Ταλιμπάν, κάποιοι εκ των οποίων εγκαταλείπουν τους Ταλιμπάν και εντάσσονται στον ISIS, κάποιοι δημιουργούν νέες ομάδες κλπ. Αν έχετε στο μυαλό σας το γεωπολιτικό τοπίο που περιγράφω παραπάνω θα δείτε πόσο φυσιολογικά φαίνονται τα όσο γράφει το άρθρο. Κάθε παίκτης κινείται όπως επιτάσσει αυτό το γεωπολιτικό πλαίσιο. Αυτό που έχει σημασία είναι να δούμε αν το Πακιστάν, με την βοήθεια των ΗΠΑ και της Κίνας, θα καταφέρει να πετύχει την ειρήνη στο Αφγανιστάν, έχοντας απέναντι του τους Άραβες και τους Ιρανούς, που δεν διστάζουν να διενεργούν τρομοκρατικές επιθέσεις όχι μόνο στο Αφγανιστάν, αλλά και στο εσωτερικό του Πακιστάν.


Για το άρθρο του National Interest βλέπε
The Taliban Comes to the Table: Could the Afghan War Finally Wind Down?”, του Ιουλίου 2015

Για τα κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου της Μέσης Ανατολής και της Κασπίας Θάλασσας βλέπε επίσης τον παρακάτω χάρτη του Πανεπιστημίου Columbia




Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου