Παρασκευή, 6 Φεβρουαρίου 2015

Τι Είναι η Ανακεφαλαιοποίηση των Τραπεζών

Έχουμε όλοι συνηθίσει να ακούμε για την ανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών, το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, τον ELA ( Emergency Liquidity Assistance), κτλ. Γράφω λοιπόν μία εισαγωγή για το θέμα. Χρησιμοποιώ κάποια εισαγωγικά λογιστικά σχόλια, αλλά αν κάποιος δεν έχει καθόλου εξοικείωση με την λογιστική μπορεί να τα αγνοεί, και πάλι θα καταλάβει τα πάντα.

Έστω ότι βάζω 120 εκ ευρώ και ανοίγω μία τράπεζα (τυχαίο το νούμερο).  Τα χρήματα πηγαίνουν στο χρηματοκιβώτιο της τράπεζας, και εγώ παίρνω χαρτιά (μετοχές) αξίας 120 εκ ευρώ. Στο ενεργητικό το ποσό θα εμφανιστεί σαν μετρητά (ταμείο) και στο παθητικό σαν μετοχικό κεφάλαιο. Με την παρούσα κατάσταση, η τράπεζα θα χρηματοδοτήσει τις δραστηριότητες της μόνο με δικά της κεφάλαια (μετοχικό κεφάλαιο). Οι δύο άλλο πιο συνηθισμένοι τρόποι προκειμένου να χρηματοδοτήσει η τράπεζα τις δραστηριότητες της είναι να δεχτεί καταθέσεις ή να εκδώσει ομόλογα (ομόλογα=δάνεια). Και μπορεί και αυτά τα χρήματα να τα χρησιμοποιήσει για να χρηματοδοτήσει τις δραστηριότητες της (κυρίως έκδοση δανείων).

Η τραπεζική νομοθεσία απαιτεί οι τράπεζες να χρηματοδοτούν τις δραστηριότητες τους με ένα μίνιμουμ ποσοστό δικών τους κεφαλαίων (μετοχικό κεφάλαιο). Αυτό είναι πολύ λογικό, προκειμένου οι τράπεζες να είναι πιο προσεκτικές. Αν δηλαδή οι μέτοχοι δεν έχουν δεσμεύσει δικά τους κεφάλαια, θα πάρουν μεγαλύτερα ρίσκα αφού δεν έχουν να χάσουν τίποτα. Για αυτό τον λόγο η νομοθεσία επιβάλει η τράπεζα να έχει και δικά της κεφάλαια.

Ας πούμε ότι η νομοθεσία απαιτεί ένα 20% των κεφαλαίων να είναι ιδία κεφάλαια, κεφάλαια των μετόχων δηλαδή. Το 20% είναι αυθαίρετο. Σκεφτείτε μία τράπεζα που έχει 100 εκ μετοχικό κεφάλαιο, 100 εκ καταθέσεις, και έχει δανειστεί και 100 εκ ευρώ (με έκδοση ομολόγων). Το ποσοστό των κεφαλαίων της τράπεζας είναι 100/ (100+100+100)=33.33%, 13.33% παραπάνω από το υποτιθέμενο μίνιμουμ ποσοστό, όπως αυτό καθορίζεται από την νομοθεσία. Αν το ποσοστό των κεφαλαίων της τράπεζας πέσει κάτω από κάποιο ποσοστό, 20% στο παράδειγμα μου, η τράπεζα οφείλει είτε να αναπληρώσει τα κεφάλαια της, είτε να κλείσει. Και είναι λογικό επαναλαμβάνω. Δεν μπορείς να διαχειρίζεσαι καταθέσεις και να μην έχεις δεσμεύσει δικά σου κεφάλαια.

Τώρα θα ξαναγυρίσω στο παράδειγμα μου. Στην τράπεζα που άνοιξα εγώ καταβάλλοντας 120 εκ ευρώ. Έρχεται όμως και ένας πελάτης, και καταθέτει 100 εκ ευρώ. Τώρα η τράπεζα έχει 220 εκ ευρώ μετρητά, και τα έχει συγκεντρώσει με 120 εκ που είναι κεφάλαια της τράπεζας (των μετόχων), και με 100 εκ ευρώ που είναι οι καταθέσεις. Τα κεφάλαια της τράπεζας ανέρχονται δηλαδή στο 55% των συνολικών κεφαλαίων, 120/(120+100) =55%.

Τώρα η τράπεζα εκδίδει και 100 εκ ευρώ σε ομόλογα. Δανείζεται δηλαδή 100 εκ ευρώ. Δεν εκδίδουν μόνο τα κράτη ομόλογα. Εκδίδουν και οι μεγάλες εταιρείες. Όσες έχουν πρόσωπο να το κάνουν. Άρα τώρα η τράπεζα έχει στο χρηματοκιβώτιο 320 εκ ευρώ, χρηματοδοτούμενα κατά 120 εκ ευρώ από μετοχικό κεφάλαιο, κατά 100 εκ ευρώ από καταθέσεις, και κατά 100 εκ ευρώ από δάνεια. Άρα τα κεφάλαια της τράπεζας αποτελούν το 37.5% (120/320), και οι καταθέσεις και τα δάνεια αποτελούν από 31.25% (100/320) των συνολικών κεφαλαίων το καθένα. Τα κεφάλαια της τράπεζας ανέρχονται σε 37.5%, 17.5% παραπάνω από το μίνιμουμ του 20% που επιβάλει τραπεζική νομοθεσία (αυθαίρετο νούμερο το 20%).


Περιουσιακά Στοιχεία
Εκατομμύρια

Κεφάλαια
Εκατομμύρια

Μετρητά
320

Μετοχικό Κεφάλαιο
120




Ομόλογα (Δάνεια)
100




Καταθέσεις
100
Σύνολο

320


320

Τώρα η τράπεζα θέλει να δώσει ένα δάνειο σε ένα επιχειρηματία που θέλει να αγοράσει ένα ακίνητο αξίας 150 εκ ευρώ. Είμαστε στο 2008 πριν την κρίση. Του δίνει το δάνειο, και υποθηκεύει το ακίνητο. Τίποτα δεν έχει αλλάξει στην πλευρά των κεφαλαίων. Η κατάσταση όμως στα περιουσιακά στοιχεία έχει αλλάξει. Δεν υπάρχουν πια 320 εκ ευρώ μετρητά, αλλά 170 εκ ευρώ μετρητά, και ένα δάνειο 150 εκ ευρώ, που έχει πίσω του ένα ακίνητο αξίας 150 εκ ευρώ. Αν ο επιχειρηματίας δεν είναι εντάξει στις υποχρεώσεις του, η τράπεζα θα κατασχέσει το ακίνητο, θα το πουλήσει, και θα πάρει τα χρήματα της. Αν ο επιχειρηματίας είναι συνεπής, ακόμη καλύτερα. Η τράπεζα θα πάρει μακροπρόθεσμα τα χρήματα της συν τόκο.


Περιουσιακά Στοιχεία
Εκατομμύρια

Κεφάλαια
Εκατομμύρια

Μετρητά
170

Μετοχικό Κεφάλαιο
120

Δάνεια
150

Ομόλογα (Δάνεια)
100




Καταθέσεις
100
Σύνολο

320


320

Στο τέλος όμως του 2008 υπάρχει μία τεραστίων διαστάσεων οικονομική κρίση. Ο επιχειρηματία φεύγει από την χώρα, και το ακίνητο μένει στα χέρια της τράπεζας. Ας υποθέσουμε ότι δεν είχε κάνει ακόμη καμία πληρωμή. Το ακίνητο όμως τώρα έχει αξία μόνο 50 εκ ευρώ και όχι 150 εκ γιατί έσκασε η φούσκα των ακινήτων. Οι ζημίες βαρύνουν τους μετόχους πάντα, αφού αυτοί είναι οι ιδιοκτήτες. Όσο υπάρχει δηλαδή αρκετό μετοχικό κεφάλαιο. Και στο παράδειγμα μας υπάρχει.

Λογιστικά μιλώντας, η ζημία αυτή θα περάσει από τον λογαριασμό αποτελεσμάτων, και θα πάει να διαγράψει μετοχικό κεφάλαιο αξίας 100 εκ ευρώ. Επομένως, στο τέλος της χρονιάς η κατάσταση θα έχει ως εξής. Η τράπεζα θα έχει στο ταμείο της 170 εκ ευρώ και ένα ακίνητο αξίας 50 εκ ευρώ. Στα κεφάλαια της, θα υπάρχουν τα 100 εκ ευρώ των καταθέσεων, τα 100 εκ ευρώ των δανείων (ομολόγων), αλλά το μετοχικό κεφάλαιο θα έχει μειωθεί κατά 100 εκ ευρώ, όσο και η ζημία, στα 20 εκ ευρώ.

Η ζημία δηλαδή των 100 εκ ευρώ έχει αφαιρεθεί και από την αξία του ακινήτου, και από το μετοχικό κεφάλαιο. Αυτό το βλέπουμε στον παρακάτω πίνακα.




Περιουσιακά Στοιχεία
Εκατομμύρια

Κεφάλαια
Εκατομμύρια

Μετρητά
170

Μετοχικό Κεφάλαιο
20

Δάνεια
50

Ομόλογα (Δάνεια)
100




Καταθέσεις
100
Σύνολα

220


220

Δεν πρέπει να μπερδεύεται κανείς με το λογιστικό κομμάτι. Η ουσία είναι ότι έγινε μία οικονομική συναλλαγή. Οι μέτοχοι της τράπεζας δάνεισαν 150 εκ ευρώ, και από αυτά έχασαν τα 100 εκ ευρώ. Αυτό είναι μία πραγματική οικονομική συναλλαγή. Επομένως ο πλούτος των ιδιοκτητών της τράπεζας μειώθηκε κατά 100 εκ ευρώ. Υπάρχει τώρα μόνο 20 εκ ευρώ μετοχικού κεφαλαίου (120 εκ -100 εκ).

Οπότε ας δούμε τώρα την κεφαλαιακή διάρθρωση της τράπεζας. Η τράπεζα έχει 20 εκ μετοχικού κεφαλαίου, 100 εκ καταθέσεων, και 100 εκ δανείων. Άρα τα κεφάλαια της τράπεζας ανέρχονται στο 9% (20/220) των συνολικών κεφαλαίων, που είναι πολύ χαμηλότερο από το κατώτατο όριο των 20% που καθορίζει η νομοθεσία.

Μετοχικό Κεφάλαιο
20εκ
Ομόλογα (Δάνεια)
100εκ
Καταθέσεις
100εκ
Σύνολο Κεφαλαίων
220εκ
Μετοχικό Κεφάλαιο/ Συνολικά Κεφάλαιοα = 20M/ 220M = 9 %

Αν η ζημία ήταν μεγαλύτερη, το μετοχικό κεφάλαιο θα μπορούσε να είχε εξαφανιστεί εντελώς. Σκεφτείτε η ζημία να ήταν 200 εκ ευρώ. Θα είχαν διαγραφεί εντελώς τα 120 εκ ευρώ του μετοχικού κεφαλαίου, και θα είχαν διαγραφεί και 80 εκ ευρώ από την αξία των ομολόγων και των καταθέσεων. Από τον ομολόγων βασικά, γιατί οι καταθέσεις πειράζονται τελευταίες. Αν πειραχτούν δηλαδή, αφού συνήθως οι κυβερνήσεις προτιμούν να μεταφέρουν τις ζημίες που αντιστοιχούν στους καταθέτες στους φορολογούμενους.

Άρα το μετοχικό κεφάλαιο είναι μόλις στο 9% των συνολικών κεφαλαίων. Αυτό είναι πρόβλημα. Ή θα βάλουν χρήματα οι μέτοχοι για να ανακεφαλαιοποιήσουν την τράπεζα, ή η τράπεζα θα κλείσει, ή θα την ανακεφαλαιοποιήσει το κράτος και οι μετοχές των τραπεζών θα περάσουν στο κράτος. Σε κανονικές συνθήκες υπάρχουν πάντα πρόθυμοι να αγοράσουν μετοχές των τραπεζών. Σε χώρες όμως υπό κατάρρευση όπως εμείς, και είναι δύσκολο να βρεθούν τα χρήματα, και όλοι φοβούνται να τοποθετήσουν τα κεφάλαια τους σε προβληματικές τράπεζες προβληματικών χωρών. Έτσι έγινε και στην Ελλάδα. Και το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) με την βοήθεια της ΕΕ, αγόρασε τις μετοχές, και το Ελληνικό κράτος έγινε ο ιδιοκτήτης τους.

Επίσης προσέξτε, ότι δεν υπάρχει στο συγκεκριμένο παράδειγμα πρόβλημα ρευστότητας. Η τράπεζα έχει στο ταμείο της 170 εκ ευρώ. Μετοχικό κεφάλαιο δεν έχει ώστε να υπάρχουν κεφάλαια των ιδιοκτητών όπως απαιτεί η νομοθεσία. Στο παράδειγμα μου λοιπόν, το κράτος θα έβαζε 30 εκ ευρώ, ανεβάζοντας το μετοχικό κεφάλαιο στα 50 εκ ευρώ. Άρα 50 εκ / (50+100 +100) =20%. Όπως φαίνεται στον πίνακα.

Μετοχικό Κεφάλαιο (20 εκ Ιδιωτικό & 30 εκ Κρατικό)
50 εκ
Ομόλογα-Δάνεια
100 εκ
Καταθέσεις
100 εκ
Συνολικά Κεφάλαια
250 εκ
Μετοχικό Κεφάλαιο/ Συνολικά Κεφάλαια = 50 εκ/ 250 εκ = 20 %

Το κράτος τώρα έχει πάρει το 60% του μετοχικού κεφαλαίου (30/50), και οι ιδιώτες έχουν το 40% του μετοχικού κεφαλαίου (20/50). Φυσικά θεώρησα ότι η τιμή της μετοχής παρέμεινε σταθερή κατά το 2008, που δεν είναι ρεαλιστικό, αλλά το έκανα για απλοποίηση. Αυτή λοιπόν είναι η ανακεφαλαιοποίηση, και δεν πρέπει να συγχέεται με την κρίση ρευστότητας, στην οποία θα πάω τώρα.

Πάμε πάλι στο παράδειγμα από την αρχή. Σκεφτείτε ότι μία τράπεζα έχει μετοχικό κεφάλαιο 100 εκ ευρώ και καταθέσεις 200 εκ ευρώ. Δεν υπάρχει χρέος σε αυτό το παράδειγμα (ομόλογα). Οπότε η τράπεζα έχει 300 εκ ευρώ στο ταμείο, και 100 εκ μετοχικό κεφάλαιο, και 200 εκ ευρώ καταθέσεις. Δίνει πάλι σε ένα επιχειρηματία 150 εκ ευρώ δάνειο και βάζει υποθήκη το ακίνητο. Ο επιχειρηματίας όμως είναι πολύ προσεκτικός. Και παρά την κρίση δεν κλονίζεται. Εξαιτίας όμως της κρίσης, οι καταθέτες τρέχουν να σηκώσουν τα λεφτά τους. Η τράπεζα στο ταμείο έχει μόνο 150 εκ ευρώ και όχι 200 εκ ευρώ που ζητάνε οι καταθέτες. Έτσι ή θα κατεβάσει τα ρολά, ή θα της δώσει προσωρινή ρευστότητα η κεντρική τράπεζα (ΕΚΤ). Αυτό γίνεται μέσω του Emergency Liquidity Assistance (ELA). Όταν η εμπιστοσύνη επιστρέψει, οι καταθέτες θα επιστρέψουν τα χρήματα τους στην τράπεζα, και η τράπεζα θα επιστρέψει τα χρήματα στην ΕΚΤ. Σε αυτήν την περίπτωση όμως δεν υπήρχε ανάγκη ανακεφαλαιοποίσης. Η τράπεζα δεν είχε υποστεί ζημιές και το μετοχικό κεφάλαιο ήταν ανέπαφο. Είναι πολύ μεγάλη διαφορά από την προηγούμενη περίπτωση.

Στην  πραγματικότητα βέβαια, στην Ελλάδα, υπήρχαν και τα δύο προβλήματα. Υποχώρησαν οι τιμές των ακινήτων, και έτσι όταν τα δάνεια κοκκίνισαν οι τράπεζες δεν μπορούσαν να πάρουν τα χρήματα τους πίσω γράφοντας μεγάλες ζημίες. Επίσης το Ελληνικό Δημόσιο τους κούρεψε τα ομόλογα τους, και έγραψαν άλλα 37 δις ζημιών. Ταυτόχρονα οι καταθέτες έτρεξαν και σήκωσαν τα χρήματα τους. Έτσι υπήρχε και πρόβλημα ανακεφαλαιοποίησης, και πρόβλημα ρευστότητας. Για το πρώτο πήραμε 50 περίπου δις από το μνημόνιο του 2012 και ανακεφαλαιοποιήθηκαν οι τράπεζες (ΤΧΣ). Για την ρευστότητα πήραμε κάμποσα δις από τον ELA. Μόνο τα 50 δις του ΤΧΣ προσμετρώνται στο χρέος. Τα χρήματα του ELA υποτίθεται ότι θα καλυφθούν όταν επιστρέψουν οι Έλληνες τα χρήματα τους στις τράπεζες. Όταν δεν θα υπάρχει πια φόβος. Τουλάχιστον αυτός είναι ο στόχος.

Βλέπε επίσης "Η Αλήθεια για τις Ελληνικές Τράπεζες"

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου