Παρασκευή, 6 Φεβρουαρίου 2015

Πως Δημιουργούνται οι Οικονομικές Φούσκες

Εισαγωγή

Είχα ανεβάσει ένα κείμενο για τα αίτια της οικονομικής κρίσης https://www.academia.edu/7059593/_, και έλεγα και κάποια πράγματα για την φούσκα των ακινήτων στην Αμερική, αφού αυτή η φούσκα ήταν από τα βασικά στοιχεία της κρίσης. Σε αυτό το κείμενο θέλω να περιγράψω πως δημιουργούνται οι οικονομικές φούσκες. Θα χρησιμοποιήσω διάφορα παραδείγματα χωρών, όμως η έμφαση δεν θα είναι σε κάποια κρίση, αλλά στις οικονομικές φούσκες αυτές καθαυτές. Και πιο συγκεκριμένα στο να εξηγήσω ποιες είναι οι δυνάμεις που τις δημιουργούν, και στο γιατί αυτές οι δυνάμεις έχουν πάντα σαν αφετηρία κυβερνητικές πολιτικές και όχι δυνάμεις της ελεύθερης αγοράς. Η έμφαση θα είναι στις φούσκες των ακινήτων, μία και τέτοιες φούσκες είναι σύνηθες φαινόμενο, αλλά και επειδή είναι κάτι που όλοι έχουμε βιώσει και έχουμε αποκτήσει πολλή μεγάλη εμπειρία.

Θα ξεκινήσω με ένα παράδειγμα μίας οικονομικής φούσκας στα πλαίσια μίας ανταλλακτικής (χωρίς χρήμα) οικονομίας δύο ατόμων. Στην πραγματικότητα αυτό το παράδειγμα λέει σχεδόν τα πάντα για τις φούσκες, γιατί πιστεύω ότι οι οικονομικές φούσκες είναι ένα πολύ πιο απλό φαινόμενο απ’ όσο θέλουν κάποιοι να νομίζουμε. Κατά την γνώμη μου, πριν διαβάσει κάποιος αυτό το κείμενο, θα πρέπει να έχει διαβάσει ένα άλλο κείμενο που είχα ανεβάσει για την δημιουργία του χρήματος και τον σοσιαλιστικό μύθο του κακού τραπεζίτη https://www.academia.edu/7059707/_.
Και αυτό γιατί σπρώχνουν τον κόσμο να πιστεύει ότι είναι οι ιδιωτικές τράπεζες που δημιουργούν χρήμα και κρίσεις. Κάτι που δεν ισχύει και που εξηγώ γιατί δεν ισχύει στο παραπάνω κείμενο. Και το να καταλάβει κάποιος ότι οι ιδιωτικές τράπεζες δεν δημιουργούν χρήμα είναι το πρώτο βήμα για να καταλάβει το πως δημιουργούνται οι οικονομικές φούσκες. Αν και είναι δύο ανεξάρτητα κείμενα.

Ένα Παράδειγμα Μίας Ανταλλακτικής Οικονομίας 2 Ατόμων

Ας υποθέσουμε ότι υπάρχει μία ανταλλακτική (χωρίς χάρτινο χρήμα εννοώ) οικονομία 2 ατόμων, όπου το μέσο που χρησιμοποιείται σαν χρήμα είναι τα πορτοκάλια. Η οικονομία αυτή μπορεί να παράξει πολλά προϊόντα. Έστω ότι εγώ παράγω πορτοκάλια. Κάθε μέρα παράγω 10 πορτοκάλια, καταναλώνω τα 5, και τα άλλα 5 τα τοποθετώ σε ένα κουτί που λέγεται τράπεζα, και το οποίο εκδίδει απόδειξη για τον αριθμό των πορτοκαλιών που καταθέτω κάθε μέρα. Αυτό το κουτί είναι ένας μηχανισμός που βρίσκει κάποιον να του δανείσει τις αποταμιεύσεις/πορτοκάλια μου, χρεώνοντας του ένα μεγαλύτερο επιτόκιο από αυτό που θα δώσει σε εμένα.

Ας υποθέσουμε ότι το κουτί/τράπεζα συμφωνεί να δανείσει τα πορτοκάλια μου στον άλλο άνθρωπο της οικονομίας, και ότι αυτός αποφασίζει ότι ο καλύτερος τρόπος να εκμεταλλευτεί τα πορτοκάλια μου είναι να τα μετατρέψει σε σπίτια, δηλαδή να τρώει τα πορτοκάλια ώστε να μπορεί να δουλεύει και να κατασκευάζει σπίτια. Υποθέτω για απλοποίηση ότι η κατασκευή σπιτιών είναι υπηρεσία, δηλαδή δεν αγοράζει ή πουλάει ο κατασκευαστής υλικά, αλλά απλά χρησιμοποιεί ότι υλικά βρίσκει στη φύση. Κάποια στιγμή η κατασκευή των σπιτιών ολοκληρώνεται. Ας υποθέσουμε ότι εγώ στο μεταξύ κατέθεσα στο κουτί 1.000 πορτοκάλια τα οποία δανείστηκε και έφαγε ο κατασκευαστής για να ολοκληρώσει το σπίτι.

Τώρα πρέπει να πληρώσει το δάνειο του όμως, τα 1.000 πορτοκάλια που δανείστηκε. Για να το κάνει αυτό θα πρέπει να βρει κάποιον που να έχει την αγοραστική δύναμη να αγοράσει ένα σπίτι, κάποιον που να έχει δηλαδή τραπεζικό λογαριασμό με αποταμιεύσεις, κάποιον του οποίου οι αποταμιεύσεις χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστεί το σπίτι, μόνο εμένα δηλαδή στο συγκεκριμένο παράδειγμα. Αν εγώ είμαι διατεθειμένος να αγοράσω ένα σπίτι στην τιμή των 1.000 περίπου πορτοκαλιών, τότε όλα είναι μια χαρά. Θα του μεταβιβάσω τις μονάδες του βιβλιαρίου μου που αντιστοιχούν σε 1.000 πορτοκάλια, θα τις μεταβιβάσει αυτός στο κουτί/ τράπεζα και το δάνειο θα κλείσει. Όλα μια χαρά.

Αν όμως εγώ θεωρώ ότι τα 1.000 πορτοκάλια είναι πάρα πολλά για αυτό το σπίτι, τότε υπάρχει μεγάλο πρόβλημα. Γιατί οι μόνοι που μπορούν να αγοράσουν αυτό το σπίτι, είναι οι άνθρωποι των οποίων οι αποταμιεύσεις χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή του, οι άνθρωποι δηλαδή με τις καταθέσεις, εγώ δηλαδή. Αν εγώ δεν θέλω αυτό το σπίτι αλλά προτιμώ κάτι άλλο πχ ένα αυτοκίνητο υπάρχει πρόβλημα. Γιατί δεν υπάρχει αυτοκίνητο. Οι αποταμιεύσεις μου χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστεί αυτό το σπίτι.

Πηγαίνω λοιπόν στο κουτί/ τράπεζα να πάρω πίσω τα πορτοκάλια μου. Τα πορτοκάλια μου όμως δεν είναι εκεί αφού τα έφαγε ο κατασκευαστής του ακινήτου. Η τράπεζα με ρωτάει αν θέλω να κατασχέσει το ακίνητο και να μου το δώσει σαν αντάλλαγμα για τις καταθέσεις μου. Το ακίνητο όμως το έχω ήδη δει σαν καταναλωτής, και δεν θεώρησα ότι άξιζε όσο οι αποταμιεύσεις/καταθέσεις μου (1.000 πορτοκαλιών). Ενδεχομένως να το αγόραζα για 500 πορτοκάλια. Η τράπεζα το κατάσχει, το βγάζει σε πλειστηριασμό και το χτυπάω για 500 πορτοκάλια και το παίρνω. Θέλω όμως και τα υπόλοιπα 500 πορτοκάλια μου. Η τράπεζα δεν τα έχει και χρεοκοπεί. Αν υπήρχε κράτος, ή θα με άφηνε να χάσω τις καταθέσεις/αποταμιεύσεις μου, ή όπως συμβαίνει συνήθως θα ζητούσε στους φορολογούμενους να πληρώσουν τις αποταμιεύσεις μου.

Άρα τι έγινε σε αυτό το απλό παράδειγμα? Αυτό που έγινε είναι ότι οι αποταμιεύσεις μου χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστεί κάτι που δεν θεωρώ ότι αξίζει όσο οι αποταμιεύσεις μου, και με το οποίο δεν είμαι διατεθειμένος να ανταλλάξω τις αποταμιεύσεις μου. Επομένως αυτό το σπίτι είναι μία φούσκα αφού δεν μπορεί να πουληθεί για ένα ποσό που θα καλύψει το κόστος/δάνειο που είναι ίσο με 1.000 πορτοκάλια. Αν σκεφτείτε εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια τέτοιων περιπτώσεων, τότε έχουμε μία μεγάλη φούσκα. Και αυτό είναι που συμβαίνει και σήμερα. Οι αποταμιεύσεις των ανθρώπων χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστούν σπίτια και άλλα πράγματα, τα οποία οι καταθέτες/αποταμιευτές δεν είναι διατεθειμένοι να ανταλλάξουν με τις αποταμιεύσεις τους.

Επομένως μία οικονομική φούσκα, είναι η λανθασμένη χρήση των αποταμιεύσεων των πολιτών σε μαζική όμως κλίμακα. Η χρησιμοποίηση δηλαδή αυτών των αποταμιεύσεων για την παραγωγή προϊόντων που δεν ικανοποιούν τους αποταμιευτές. Μπορεί να ακούσετε πιο εντυπωσιακούς ορισμούς για τις οικονομικές φούσκες, νομίζω όμως ότι αυτός ο ορισμός είναι ο πιο ακριβής. Απλά η χρησιμοποίηση του οδηγεί σε σωστά συμπεράσματα και γι’ αυτό αποφεύγεται η χρήση του. Και φυσικά τα ακίνητα είναι μία μόνο περίπτωση φούσκας. Υπάρχουν πάρα πολλές άλλες περιπτώσεις.



Αποταμιεύσεις

Επομένως η μαγική λέξη για να κατανοήσουμε τις οικονομικές φούσκες είναι η λέξη “αποταμιεύσεις”. Και η μαγική ερώτηση για να κατανοήσουμε τις οικονομικές φούσκες είναι “γιατί οι αποταμιεύσεις χρησιμοποιούνται για την παραγωγή λανθασμένων προϊόντων σε μαζική κλίμακα?” Αν ρωτούσαμε κάποιον τι είναι μία φούσκα ακινήτων, το πιθανότερο είναι να μας έλεγε ότι χτίστηκαν πολλά ακίνητα και η τιμή τους κατέρρευσε. Αυτό όμως είναι υπεραπλουστευτικό, και δεν μας βοηθά να κατανοήσουμε τις οικονομικές φούσκες. Γιατί πρέπει να κατανοήσουμε ότι αν οι τιμές των ακινήτων έπεφταν αρκετά, τα ακίνητα αυτά θα πουλιόντουσαν. Αν όλοι πουλούσαμε τα ακίνητα μας για 1 ευρώ θα έτρεχαν όλοι να τα αγοράσουν.

Άρα η σωστή διατύπωση δεν είναι ότι χτίστηκαν πολλά ακίνητα, αλλά ότι χτίστηκαν ακίνητα των οποίων οι εμπορικές τιμές δεν καλύπτουν το κόστος κατασκευής τους (τα δάνεια τους, τα πορτοκάλια που φαγώθηκαν κατά την κατασκευή τους). Για παράδειγμα κάποιος χρωστάει 300.000 ευρώ στην τράπεζα, αλλά το σπίτι που είναι υποθηκευμένο δεν μπορεί να πουληθεί για πάνω από 150.000. Αυτό είναι ακριβώς η ίδια περίπτωση με αυτή του παραδείγματος μου. Με τιμή πώλησης 150.000 ευρώ, η τράπεζα καταγράφει μεγάλες ζημιές. Το πρώτο πράγμα που συμβαίνει είναι ότι οι μέτοχοι χάνουν τις μετοχές τους (περνάνε στο κράτος), στη συνέχεια οι πιστωτές της τράπεζας χάνουν τα χρήματα τους, και τέλος οι καταθέτες χάνουν τις καταθέσεις του ή τις πληρώνουν οι φορολογούμενοι αν τις εγγυηθεί το κράτος.

Άρα η έμφαση πρέπει να δοθεί όχι στην ποσότητα των σπιτιών, αλλά στο γιατί η αγορά πίστευε λανθασμένα ότι μπορούσαν τα σπίτια αυτά να πουληθούν σε υψηλότερες τιμές, και γιατί οι αποταμιεύσεις/καταθέσεις/πορτοκάλια χρησιμοποιήθηκαν λανθασμένα με μαζικό τρόπο (miscalculation of profits & misallocation of savings). Αυτή είναι η καρδιά κάθε φούσκας.

Ό άνθρωπος έχει απεριόριστες ανάγκες. Άρα αυτές οι αποταμιεύσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να παραχθεί κάτι άλλο. Γιατί είναι πολύ σημαντικό να παρατηρήσουμε ότι πολλές χώρες με μεγάλες φούσκες ακινήτων δεν μπορούν να ικανοποιήσουν βασικές τους ανάγκες πχ κρέας, δημητριακά, γάλα, καύσιμα κτλ. Και παρόλα αυτά επενδύθηκαν τεράστια ποσά στα ακίνητα ή σε άλλες φούσκες. Και μετά την κατάρρευση των αγορών που εκδηλώθηκαν οι φούσκες, οι χώρες αυτές αντιμετωπίζουν μεγάλες εσωτερικές αναταραχές, τον κίνδυνο μη κάλυψης βασικών αναγκών (φαγητό, θέρμανση κτλ) αν δεν βοηθηθούν από άλλες χώρες, καθώς και τον κίνδυνο εμφυλίων πολέμων. Και παρόλα αυτά τεράστια ποσά επενδύθηκαν σε ακίνητα ή άλλες φούσκες. Είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε ότι αυτές οι αποταμιεύσεις/πορτοκάλια/καταθέσεις που χρησιμοποιήθηκαν στις αγορές με τις φούσκες δεν αποτελούσαν πλεονάζουσες αποταμιεύσεις αλλά αποταμιεύσεις που δεν χρησιμοποιηθήκαν σωστά. Μόνο αν κατανοηθεί αυτή η λανθασμένη κατανομή, και εξηγηθεί ποιος είναι ο παράγοντας που οδηγεί στην λανθασμένη κατανομή μπορούν να κατανοηθούν οι οικονομικές φούσκες.

Πολύς κόσμος πιστεύει ότι το πρόβλημα με την φούσκα των ακινήτων είναι ότι πολλοί δανειολήπτες δεν μπορούν να πληρώσουν τα δάνεια τους. Είναι και αυτό ένα πρόβλημα, όμως το βασικό πρόβλημα δεν είναι αυτό, γιατί αυτά τα ακίνητα δεν χτίστηκαν με τις αποταμιεύσεις των ανθρώπων που μένουν μέσα. Χτίστηκαν με τις αποταμιεύσεις των ανθρώπων που έχουν τις καταθέσεις/αποταμιεύσεις/πορτοκάλια. Και οι οποίοι δεν είναι διατεθειμένοι να ανταλλάξουν τις αποταμιεύσεις τους με αυτά τα ακίνητα. Αν οι πραγματικοί ιδιοκτήτες αυτών των ακινήτων, οι άνθρωποι με τις αποταμιεύσεις/καταθέσεις/πορτοκάλια ήταν διατεθειμένοι να κάνουν αυτή την ανταλλαγή τα πράγματα θα ήταν εξαιρετικά απλά. Θα γινόταν έξωση στους δανειολήπτες που δεν πληρώνουν, θα δίνονταν τα σπίτια στους καταθέτες, και όλα θα ήταν μία χαρά και οι τράπεζες θα ήταν υγιέστατες. Δυστυχώς οι καταθέτες δεν θέλουν να ανταλλάξουν τις καταθέσεις/πορτοκάλια τους με αυτά τα σπίτια, και ούτε καν συνειδητοποιούν ότι αυτά τα σπίτια χτίστηκαν με τα πορτοκάλια τους. Οι καταθέτες έχουν άλλες ανάγκες, θέλουν άλλα πράγματα, όχι αυτά τα σπίτια. Τουλάχιστον όχι στις τιμές που καλύπτουν τα δάνεια τους. Γιατί σε χαμηλότερες τιμές θα τα έπαιρναν σίγουρα.

Όπως θα εξηγήσω, πίσω από κάθε οικονομική φούσκα, κρύβεται μία ή περισσότερες κυβερνήσεις που επηρεάζουν καθοριστικά τον τρόπου που χρησιμοποιούνται οι αποταμιεύσεις των πολιτών αγνοώντας τα θεμελιώδη στοιχεία των οικονομιών. Αυτή η λανθασμένη χρήση των αποταμιεύσεων κάποια στιγμή οδηγεί σε τόσο μεγάλες ανισορροπίες, που η διόρθωση μέσω μίας ύφεσης είναι αναπόφευκτη. Για όσο μεγαλύτερο διάστημα διαρκεί η λανθασμένη χρησιμοποίηση των αποταμιεύσεων, τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η φούσκα, και τόσο μεγαλύτερη θα είναι και η ύφεση που θα ακολουθήσει. Υπάρχουν άπειρες πολιτικές με τις οποίες οι κυβερνήσεις οδηγούν στην λανθασμένη χρήση των αποταμιεύσεων. Διαφορετικές πολιτικές χρησιμοποιούνται από διαφορετικές κυβερνήσεις, σε διαφορετικές χώρες για διαφορετικούς σκοπούς. Δεν μπορώ να τις περιγράψω όλες. Θα αναφέρω ενδεικτικά κάποιες.


Φορολόγηση, Δανεισμός και Δημιουργία Χρήματος ως Τρόποι Χρηματοδότησης των Κρατικών Ελλειμμάτων

Πριν συνεχίσω θέλω να αναφέρω ότι υπάρχουν τρεις τρόποι με τους οποίους οι κυβερνήσεις χρηματοδοτούν τις δαπάνες τους. Η φορολόγηση, ο δανεισμός και η δημιουργία του χρήματος. Οι δύο πρώτοι είναι σαφείς. Φορολογούν τους πολίτες τους, ή δανείζονται στην εσωτερική ή εξωτερική αγορά. Η τρίτη μέθοδος είναι λιγότερο προφανής αλλά πολύ απλή και αυτή. Μία κυβέρνηση μπορεί να δημιουργήσει χρήμα είτε σε χάρτινη είτε σε ηλεκτρονική μορφή, και να το χρησιμοποιήσει για να αγοράσει πραγματικές αποταμιεύσεις των πολιτών της. Είναι και αυτή μία μορφή φορολόγησης αφού οι πραγματικές αποταμιεύσεις δεν αυξήθηκαν επειδή αυξήθηκε η ποσότητα του χρήματος. Τώρα περισσότερο χάρτινο χρήμα κυνηγά τον ίδιο αριθμό αγαθών και κατά συνέπεια η τιμή των αγαθών ανεβαίνει, και η κυβέρνηση με τα φρεσκοτυπωμένα χρήματα αγοράζει ένα μέρος των πραγματικών αγαθών (αποταμιεύσεων/πορτοκαλιών). Αυτή την διαδικασία την περιγράφω αναλυτικά εδώ https://www.academia.edu/7059694/_

Οι πολίτες όμως αυτή την μορφή φορολόγησης, μέσω της αύξησης της ποσότητας του χρήματος, δεν την αντιλαμβάνονται ως φορολόγηση αλλά ως αύξηση των τιμών που θεωρούν ότι οφείλεται στη λειτουργία της ελεύθερης οικονομίας, των μονοπωλίων, των καρτέλ κτλ. Και αυτή η αδυναμία των πολιτών να αντιληφθούν αυτή την μορφή φορολόγησης είναι ακριβώς που την καθιστά τόσο δελεαστική ειδικά για τις σοσιαλιστικές κυβερνήσεις.

Ένα Δεύτερο Παράδειγμα Αυτή τη Φορά με Κρατικό Παρεμβατισμό

Θέλω τώρα να χρησιμοποιήσω ένα δεύτερο απλό παράδειγμα δημιουργίας οικονομικής φούσκας με χρήση κρατικού παρεμβατισμού. Ας φανταστούμε μία κλειστή οικονομία (χωρίς διεθνές εμπόριο), χωρίς χάρτινο χρήμα, στην οποία υπάρχουν μόνο δύο επαγγέλματα, αυτό του παραγωγού πορτοκαλιών και αυτό του κατασκευαστή κατοικιών. Τα πορτοκάλια δεν χαλάνε. Οι άνθρωποι τρώνε πορτοκάλια για να επιβιώσουν, και χτίζουν σπίτια για να προστατευτούν από το κρύο και τη βροχή, και όταν μπορούν τα φτιάχνουν και κάπως πιο άνετα. Τα πορτοκάλια καλύπτουν μία πιο βασική ανάγκη. Η κατασκευή κατοικιών είναι πάλι για λόγους απλούστευσης υπηρεσία (χρησιμοποιούνται μόνο υλικά που υπάρχουν ελεύθερα στη φύση για την κατασκευή των σπιτιών).

Στην πραγματικότητα, κάθε άνθρωπος έχει τις προτιμήσεις του για το πόσο θα καταναλώσει, πόσο θα αποταμιεύσει, πόσο θα επενδύσει σε ακίνητα κτλ. Για να φτιάξω όμως ένα παράδειγμα θα θεωρήσω ότι όλοι έχουν τις ίδιες προτιμήσεις και συγκεκριμένα 50-30-20, δηλαδή από το διαθέσιμο εισόδημα τους καταναλώνουν 50% (το 50% των πορτοκαλιών που φτάνει στα χέρια τους το τρώνε), αποταμιεύουν το 30% (το 30% των πορτοκαλιών που φτάνουν στα χέρια τους το αποταμιεύουν), και επενδύουν σε κατοικίες το 20% του εισοδήματος τους (δίνουν το 20% των πορτοκαλιών τους σε κατασκευαστές για να τους φτιάξουν σπίτι, ή τα τρώνε οι ίδιοι κατασκευάζοντας το σπίτι τους). Οι παραγωγοί πορτοκαλιών όταν επενδύουν σε σπίτια δίνουν πορτοκάλια σε κατασκευαστές για να τους κατασκευάσουν ένα σπίτι. Οι κατασκευαστές κατοικιών όταν επενδύουν σε σπίτια τρώνε πορτοκάλια που κέρδισαν από προηγούμενες δουλειές προκειμένου να κατασκευάσουν δικά τους σπίτια.

Άρα οι προτιμήσεις της κοινωνίας είναι ίδιες, 50-30-20, και θεωρώ επίσης για απλοποίηση ότι για να κατασκευαστούν περισσότερα σπίτια πρέπει να παραχθούν λιγότερα πορτοκάλια, και για να παραχθούν περισσότερα πορτοκάλια πρέπει να κατασκευαστούν λιγότερα σπίτια. Δεν υπάρχει δηλαδή αύξηση στην παραγωγικότητα. Να σημειώσω ότι οι κοινές προτιμήσεις 50-30-20 δεν υποδηλώνουν ίση κατανομή των εισοδημάτων. Όλοι έχουν τις ίδιες προτιμήσεις αλλά δεν είναι όλοι το ίδιο καλοί στην παραγωγή. Το 30% των αποταμιεύσεων αυτουνού που παράγει περισσότερο μεταφράζεται σε απόλυτα νούμερα σε μεγαλύτερο αριθμό πορτοκαλιών σε σχέση με το 30% αυτουνού  που παράγει λιγότερο.

Ας υποθέσουμε ότι βρισκόμαστε στο χρονικό σημείο 0. Την πρώτη χρονιά αυτή η οικονομία παράγει 100.000 πορτοκάλια, και άρα οι πολίτες κατανάλωσαν 50.000 από αυτά, επένδυσαν σε σπίτια 20.000 από αυτά, και αποταμίευσαν μέσα σε μία κεντρική τράπεζα που έφτιαξε η κυβέρνηση τα υπόλοιπα 30.000 πορτοκάλια. Ας υποθέσουμε ότι την επόμενη χρονιά η οικονομία παράγει πάλι 100.000 πορτοκάλια. Αυτή τη φορά όμως, η κυβέρνηση είτε επειδή θέλησε να κατασκευάσει ένα δρόμο, είτε επειδή θέλησε να βοηθήσει τους φτωχούς, είτε επειδή θέλησε να φτιάξει ένα πολεμικό αεροπλάνο, πήρε τα 30.000 πορτοκάλια που είχαν αποταμιεύσει οι πολίτες και τα ξαναπέταξε στην οικονομία. Και στη θέση τους έβαλε χαρτάκια με τα ονόματα των πολιτών που τα είχαν καταθέσει. Οι πολίτες αυτό δεν το ξέρουν φυσικά.

Άρα την δεύτερη χρονιά στην οικονομία κυκλοφόρησαν 130.000 πορτοκάλια. Τα 100 χιλ που παρήχθησαν την δεύτερη χρονιά συν τις 30 χιλ αποταμιεύσεις που πέταξε στην οικονομία η κυβέρνηση. Οι πολίτες όμως τα αντιμετωπίζουν όλα σαν νέο πλούτο. Έτσι παραμένουν στο 50-30-20, και καταναλώνουν 65.000 πορτοκάλια (130 χιλ * 50%), αποταμιεύουν 39.000 πορτοκάλια (130 χιλ * 30%) και επενδύουν σε κατοικίες 26.000 πορτοκάλια (130 χιλ * 20%). Παρατηρείστε ότι οι συνολικές αποταμιεύσεις ανέρχονται σε 39.000 πορτοκάλια (0 από πέρσι και 39 χιλ φέτος) ενώ οι πολίτες νομίζουν ότι ανέρχονται σε 69.000 πορτοκάλια (30 χιλ πέρσι και 39 χιλ φέτος). Άρα νοιώθουν πολύ πλουσιότεροι από όσο πραγματικά είναι. Επίσης επένδυσαν σε κατοικίες 26 χιλιάδες πορτοκάλια ενώ η πραγματική τους επιθυμία ήταν 20 χιλ πορτοκάλια (20% της πραγματικής παραγωγής). Αλλά παρασύρθηκαν γιατί θεώρησαν τα 30 χιλιάδες πορτοκάλια που έριξε η κυβέρνηση στην οικονομία πραγματικό πλούτο και ένα μέρος του το επένδυσαν σε κατοικίες. Επίσης κατανάλωσαν 65 χιλ πορτοκάλια ενώ η πραγματική τους επιθυμία ήταν 50 χιλ πορτοκάλια, αλλά πάλι παρασύρθηκαν από τα επιπλέον 30 χιλ πορτοκάλια.

Με λίγα λόγια η επεκτατική πολιτική της κυβέρνησης τους έκανε να νοιώθουν πιο πλούσιοι από όσο πραγματικά ήταν, κάτι που επηρέασε την αποταμίευση, την κατανάλωση και τις επενδύσεις. Οι πολίτες δηλαδή εξαπατήθηκαν από την κυβέρνηση και αυτό είχε ως αποτέλεσμα να επηρεάσει την οικονομική συμπεριφορά τους. Στον πραγματικό κόσμο όμως, αυτή η αύξηση που ανέφερα στην κατασκευή των κατοικιών, μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο με μείωση της παραγωγής πορτοκαλιών. Ο τρόπος δηλαδή που η κυβέρνηση παραπλανά τους πολίτες, έχει σαν αποτέλεσμα να μεταφέρονται πόροι από την παραγωγή πορτοκαλιών στην κατασκευή κατοικιών. Όσο μεγαλύτερες όμως διαστάσεις παίρνει αυτό το φαινόμενο, τόσο μειώνεται η παραγωγή των πορτοκαλιών, και τόσο δυσκολότερο γίνεται για την κυβέρνηση να συντηρήσει το υπάρχων κοινωνικό κράτος.

Έρχεται λοιπόν κάποια στιγμή, όπου ούτε η κυβέρνηση μπορεί να συντηρήσει το κοινωνικό κράτος, ούτε η παραγωγή πορτοκαλιών επαρκεί για να θρέψει τους πολλούς κατασκευαστές κατοικιών. Έχει δημιουργηθεί μία ανισορροπία που μπορεί να διορθωθεί μόνο με ύφεση, και με μεταφορά εργατικού δυναμικού από την κατασκευή κατοικιών στην παραγωγή πορτοκαλιών. Αυτή η μεταφορά εργατικού δυναμικού όμως είναι πάρα πολύ επώδυνη. Γιατί είναι άλλες οι δεξιότητες που απαιτούνται για την παραγωγή πορτοκαλιών, και άλλες για την κατασκευή κατοικιών. Και οι άνθρωποι που θα πρέπει να μεταφερθούν από τον ένα τομέα στον άλλο, θα πρέπει να ξεκινήσουν από το μηδέν, αφού δεν θα διαθέτουν καθόλου προσόντα στον νέο επαγγελματικό τους χώρο.

Οι πολίτες το συνειδητοποιούν και πανικοβάλλονται. Όλοι θέλουν να ανταλλάξουν κατοικίες με πορτοκάλια. Αυτός ο πανικός φέρνει κατάρρευση στις τιμές των κατοικιών. Τρέχουν όλοι να πάρουν τα πορτοκάλια τους από την κεντρική τράπεζα, αλλά τα πορτοκάλια τους δεν είναι εκεί. Ο κόσμος είναι αναστατωμένος δεν συνειδητοποιεί όμως ότι η κρίση είναι αποτέλεσμα του κρατικού παρεμβατισμού. Πιστεύουν τα ΜΜΕ που του λένε ότι για την κρίση φταίει η ελεύθερη οικονομία. Το πολιτικό σύστημα άλλωστε εκπροσωπείται πάντα πολύ καλά στα ΜΜΕ, και δεν θα αναλάβει ποτέ τις ευθύνες του. Θα προσπαθήσει να πείσει τον κόσμο ότι κάποιος άλλος φταίει πχ ο καπιταλισμός, οι ιδιωτικές τράπεζες, οι Εβραίοι κτλ.

Στην κοινωνία υπάρχει μεγάλος αναβρασμός. Οι κατασκευαστές των κατοικιών χάνουν τις δουλειές τους και ζητούν την προστασία του κράτους. Το κράτος όμως έχει χρησιμοποιήσει ήδη τις αποταμιεύσεις των πολιτών, και δεν έχει οικονομικούς πόρους για να απαλύνει τον πόνο των πολιτών. Οι κατασκευαστές των κατοικιών μαζί με τους παραγωγούς πορτοκαλιών που είχαν αποταμιεύσεις, ζητούν από την κυβέρνηση τις αποταμιεύσεις τους (πορτοκάλια) οι οποίες όμως έχουν κάνει φτερά. Ξεσπούν αναταραχές και υπάρχει ο κίνδυνος εμφυλίου ανάμεσα τους παραγωγούς πορτοκαλιών και τους κατασκευαστές των κατοικιών.

Χάρτινο & Ηλεκτρονικό Χρήμα

Τα παραπάνω μπορεί να μην φαίνονται και πολύ ρεαλιστικά, αλλά δυστυχώς δεν απέχουν πολύ από την πραγματικότητα. Στην πραγματικότητα μάλιστα είναι πολύ πιο εύκολο για μία κυβέρνηση να κλέβει τις αποταμιεύσεις/πορτοκάλια των πολιτών της, γιατί σαν χρήμα και σαν μέσο αποθήκευσης των αποταμιεύσεων δεν χρησιμοποιείται κάποιο πραγματικό αγαθό (χρυσός, πορτοκάλια κτλ), αλλά το χάρτινο (χαρτονομίσματα) και το ηλεκτρονικό (καταθέσεις) χρήμα. Στο παράδειγμα μου υπήρχε ο κίνδυνος οι πολίτες να χάσουν την εμπιστοσύνη τους και να ζητήσουν να δουν τα πορτοκάλια τους, κάτι που θα περιορίζει την δυνατότητα της κυβέρνησης να χρησιμοποιεί την νομισματική πολιτική σαν μέσο φορολόγησης. Με το χάρτινο και ηλεκτρονικό χρήμα ακόμη και αν οι αποταμιευτές χάσουν την εμπιστοσύνη τους, η  κυβέρνηση μπορεί να δημιουργήσει όσο θέλει και να τους πληρώσει.

Οι πολίτες δεν γνωρίζουν πως λειτουργεί το χάρτινο χρήμα, και όταν η κυβέρνηση τους πετάει νέο χρήμα στα μούτρα δεν αντιλαμβάνονται ότι η κυβέρνηση έχει κατασχέσει τις αποταμιεύσεις τους, αλλά αντιθέτως νοιώθουν πλουσιότεροι και αλλάζουν τις καταναλωτικές και αποταμιευτικές τους συνήθειες, ενώ στην πραγματικότητα έχουν γίνει φτωχότεροι αφού έχουν μειωθεί οι πραγματικές αποταμιεύσεις τους λόγω των επιθετικών νομισματικών πολιτικών.

Επιτόκια, Πραγματικές Αποταμιεύσεις και Χάρτινες Αποταμιεύσεις

Αναφέρθηκα σε κάποιους τρόπους με τους οποίους ο κρατικός παρεμβατισμός προκαλεί στρεβλώσεις στην αγορά. Δεν αναφέρθηκα όμως στην μεγαλύτερη στρέβλωση που προκαλούν αυτές οι μορφές παρεμβατισμού και συγκεκριμένα στην στρέβλωση των τραπεζικών επιτοκίων. Το επιτόκιο είναι η τιμή που πρέπει να πληρώσει ένας επενδυτής προκειμένου να δανειστεί αποταμιεύσεις/πορτοκάλια. Αν για παράδειγμα το επιτόκιο είναι 100%, ο επενδυτής θα πρέπει σε έναν χρόνο να επιστρέψει ένα πορτοκάλι για κάθε ένα πορτοκάλι που θα δανειστεί. Το ύψος των επιτοκίων, αν πχ τα επιτόκια είναι 2%, 5%, ή 20% εξαρτάται από την ποσότητα των αποταμιεύσεων/πορτοκαλιών στην εν λόγω αλλά και στην παγκόσμια οικονομία.

Όσο περισσότερα πορτοκάλια/αποταμιεύσεις υπάρχουν τόσο χαμηλότερη είναι η τιμή που πρέπει να πληρώσει κάποιος για να δανειστεί ένα μέρος τους. Σκεφτείτε μία οικονομία με 1.000 άτομα που παράγουν από 1 πορτοκάλι ο καθένας την ημέρα και χρειάζονται και ένα πορτοκάλι τουλάχιστον ημερησίως για να επιβιώσουν. Για να μεγαλώσει/αναπτυχθεί αυτή η οικονομία, κάποιοι άνθρωποι θα πρέπει να μην εργάζονται στην παραγωγή πορτοκαλιών, αλλά να μπορούν να δανειστούν κάποια πορτοκάλια για να συντηρηθούν, και να αναπτύξουν νέες μεθόδους καλλιέργειας ή να χτίσουν σπίτια και να ανεβάσουν το βιοτικό επίπεδο κτλ. Και να επιστρέψουν τις αποταμιεύσεις που δανείστηκαν όταν οι επενδύσεις τους καρποφορήσουν, κάτι που δεν είναι σίγουρο. Στην παραπάνω οικονομία θα είναι αδύνατο να δανειστεί κάποιος. Τι επιτόκιο θα έπρεπε να πληρώσει κάποιος για να δανειστεί πορτοκάλια? Τα επιτόκια θα έτειναν στο άπειρο, αφού για να αποταμιεύσει κάποιος 1 πορτοκάλι και να το δανείσει, θα έπρεπε να πεθάνει από την πείνα (υπέθεσα 1 πορτοκάλι ημερησίως μίνιμουμ για επιβίωση).

Αν οι κάτοικοι της παραπάνω οικονομίας παρήγαγαν κάτι παραπάνω από 1.000 πορτοκάλια ποιο θα ήταν το επιτόκιο? Δεν θα έτεινε στο άπειρο, αλλά θα ήταν πάρα πολύ υψηλό, αφού θα υπήρχε μικρή ποσότητα αποταμιεύσεων/πορτοκαλιών, τα οποία θα ήταν πολύτιμα, και θα έπρεπε κάποιος να πληρώσει ακριβά και να έχει μία πολύ καλή ιδέα για να του επιτραπεί να χρησιμοποιήσει αυτές τις πολύτιμες αποταμιεύσεις. Τα υψηλά επιτόκια θα έδειχναν ξεκάθαρα στον υποψήφιο επενδυτή ότι οι αποταμιεύσεις είναι πολύ περιορισμένες,. Άρα ο επενδυτής θα απέφευγε να επενδύσει σε πολυτελή αγαθά πχ σπίτια, και θα προτιμούσε να επενδύσει σε προϊόντα που καλύπτουν πιο βασικές ανάγκες πχ πορτοκάλια. Επίσης θα φρόντιζε ο ορίζοντας της επένδυσης να είναι σχετικά βραχύς. Γιατί ακόμη και αν αποφασίσεις να επενδύσεις σε πορτοκάλια, πρέπει να αποφασίσεις ποιος θα είναι ο ορίζοντας της επένδυσης.

Αν υπάρχει αφθονία αποταμιεύσεων και τα επιτόκια είναι πολύ χαμηλά, τότε ενδεχομένως ο επενδυτής να στοχεύσει σε κάτι φιλόδοξο και μακροπρόθεσμο πχ κατασκευή τρακτέρ. Αν οι αποταμιεύσεις είναι πολύ περιορισμένες και τα επιτόκια υψηλά θα στοχεύσει σε κάτι που θα δώσει πορτοκάλια άμεσα πχ φτυάρια. Άρα τα επιτόκια καθορίζουν όχι μόνο το τι θα παραχθεί πχ πορτοκάλια ή σπίτια, αλλά καθορίζουν και τον χρονικό ορίζοντα των επενδύσεων πχ αν θα παραχθούν τρακτέρ ή φτυάρια. Είναι τα επιτόκια ένας από τους βασικότερους παράγοντες που λαμβάνουν υπόψη τους οι επιχειρηματίες. Μία επένδυση που είναι κερδοφόρα με ένα επιτόκιο 2%, μπορεί να είναι ζημιογόνα με ένα επιτόκιο 10%. Είναι λοιπόν καθοριστικός ο ρόλος που παίζουν τα επιτόκια στο πως θα χρησιμοποιηθούν οι αποταμιεύσεις μίας οικονομίας. Μπορούμε να πούμε ότι τα επιτόκια αποτελούν τον μηχανισμό της ελεύθερης οικονομίας που φροντίζει να χρησιμοποιηθούν οι αποταμιεύσεις μίας οικονομίας με τέτοιο τρόπο ώστε να παραχθεί κάτι που να καλύπτει τις ανάγκες των αποταμιευτών/καταθετών.

Αν λοιπόν προκαλείς στρεβλώσεις στα επιτόκια, προκαλείς στρεβλώσεις στην ικανότητα της αγοράς να χρησιμοποιήσει τις αποταμιεύσεις ορθά, που σημαίνει να παραχθεί κάτι για το οποίο οι αποταμιευτές/καταθέτες/οι άνθρωποι των οποίων τα πορτοκάλια χρησιμοποιήθηκαν θα θέλουν να ανταλλάξουν με τους καταθετικούς τους λογαριασμούς. Και είναι ακριβώς η επίδραση που έχουν οι ανεύθυνες δημοσιονομικές και νομισματικές κυβερνητικές πολιτικές πάνω στα επιτόκια που οδηγούν στην κακή χρήση των αποταμιεύσεων/πορτοκαλιών και στις φούσκες. Με την εισαγωγή του χάρτινου χρήματος, οι κυβερνήσεις έχουν όχι μόνο την δυνατότητα να κατάσχουν τις αποταμιεύσεις μέσω της δημιουργίας χρήματος χωρίς αυτό να γίνεται αντιληπτό από τους αποταμιευτές, αλλά έχουν και τη δυνατότητα να ρίχνουν τις τιμές των επιτοκίων, ώστε να γίνεται πιο φθηνός ο δανεισμός και να θερμαίνεται η οικονομία. Τα χαμηλά επιτόκια ζεσταίνουν για ένα διάστημα την οικονομία και κάνουν τους πολιτικούς δημοφιλείς, και γι’ αυτό και όλοι οι πολιτικοί αγαπούν τα χαμηλά επιτόκια.

Σκεφτείτε μία οικονομία όπου το μέσο πληρωμών και το μέσο αποθήκευσης των πλεονασμάτων είναι ένα πραγματικό αγαθό πχ χρυσός. Έχω πλεόνασμα ενός πορτοκαλιού, το ανταλλάσω με ένα χρυσό νόμισμα, και αποθηκεύω το πλεόνασμα μου σε χρυσό. Ο χρυσός είναι ένα κανονικό αγαθό όπως και όλα τα υπόλοιπα. Η παραγωγή του απαιτεί μεγάλα κόστη και προσπάθεια όπως και των υπολοίπων αγαθών, και η τιμή του ανεβαίνει και κατεβαίνει ανάλογα με την προσφορά και την ζήτηση. Επομένως όταν οι αποταμιεύσεις μίας οικονομίας τοποθετούνται σε χρυσό, η κυβέρνηση δεν μπορεί να επηρεάσει την τιμή δανεισμού των αποθεμάτων/πορτοκαλιών, το επιτόκιο δηλαδή, αφού δεν μπορεί να επηρεάσει την ποσότητα των αποταμιεύσεων, αφού η παραγωγή χρυσού δεν είναι στον έλεγχο της κυβέρνησης. Γιατί η τιμή δανεισμού των αποταμιεύσεων/πορτοκαλιών (επιτόκιο) καθορίζεται κυρίως από την ποσότητα των αποταμιεύσεων (ποσότητα χρυσού).

Όταν όμως οι αποταμιεύσεις τοποθετούνται σε χάρτινο (χαρτονομίσματα) και ηλεκτρονικό (καταθέσεις) χρήμα, η κυβέρνηση ελέγχει την ποσότητα των αποταμιεύσεων, αφού μπορεί να παράγει όσο χάρτινο και ηλεκτρονικό χρήμα θέλει. Και αφού ελέγχει την ποσότητα των αποταμιεύσεων ελέγχει και την τιμή δανεισμού τους (επιτόκιο). Γιατί μπορεί να αυξάνει την ποσότητα των χάρτινων αποταμιεύσεων μέχρι η τιμή δανεισμού να μειωθεί στο επίπεδο που εξυπηρετεί την πολιτική της κυβέρνησης (με τον κίνδυνο φυσικά του πληθωρισμού και του υπερπληθωρισμού αν το παρακάνει). Και αυτό ακριβώς κάνουν οι κυβερνήσεις. Δημιουργούν χρήμα και κατάσχουν τις αποταμιεύσεις/πορτοκάλια, και διατάσσουν και πιστωτικές επεκτάσεις ώστε να μειώνεται η τιμή δανεισμού αποταμιεύσεων (επιτόκιο) και να αναθερμαίνεται η οικονομία.

Αυτές οι ενέργειες έχουν τις παρακάτω συνέπειες. Έστω ότι έχω αποταμιεύσεις 10 πορτοκαλιών. Ένα μέρος τους πχ 5 πορτοκάλια κατάσχονται από την κυβέρνηση με δημιουργία χρήματος. Πχ η κυβέρνηση τυπώνει νέο χρήμα, και έρχεται ένας κυβερνητικός υπάλληλος και κατάσχει τα πορτοκάλια μου με αυτό το χρήμα. Εγώ βέβαια έχω την εντύπωση ότι τα πούλησα τα πορτοκάλια. Οι επενδυτές μπορούν να δανειστούν τα υπόλοιπα 5, αλλά συνήθως σε πολύ χαμηλότερες τιμές από αυτές που είναι σύμφωνες με τα οικονομικά δεδομένα, γιατί οι κυβερνήσεις διενεργούν πιστωτικές επεκτάσεις μέσω της κεντρικής τους τράπεζας και των ιδιωτικών τραπεζών. Αυξάνουν δηλαδή τις χάρτινες και ηλεκτρονικές αποταμιεύσεις, και παρόλο που αυτό δεν αυξάνει τις πραγματικές αποταμιεύσεις, οδηγεί σε χαμηλότερες τιμές δανεισμού των πραγματικών αποταμιεύσεων. Πάει δηλαδή ένας επενδυτής στην τράπεζα, δανείζεται χάρτινο χρήμα, αγοράζει τις αποταμιεύσεις μου (πορτοκάλια), και στην συνέχεια καταθέτω εγώ στην τράπεζα το χάρτινο χρήμα που έλαβα.

Το επιτόκιο που πληρώνει ο επενδυτής, και το επιτόκιο που πληρώνει σε εμένα η τράπεζα, είναι πολύ χαμηλότερο από αυτό που θα ίσχυε αν δεν είχε διενεργηθεί η αύξηση των χάρτινων και ηλεκτρονικών αποταμιεύσεων από την κυβέρνηση. Επομένως όχι μόνο έχασα τα 5 πορτοκάλια που μου κατάσχεσε η κυβέρνηση με την δημιουργία νέου χρήματος, όχι μόνο έλαβα ένα πολύ χαμηλότερο επιτόκιο για τα υπόλοιπα 5 πορτοκάλια που δάνεισα, αλλά και ο επενδυτής που πήρε τα 5 πορτοκάλια μου με το χαμηλό επιτόκιο έλαβε λάθος σήμα, ότι δηλαδή υπάρχει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα αποταμιεύσεων στην οικονομία, κάτι που θα επηρεάσει τον τρόπο που θα επενδύσει πχ θα κατασκευάσει σπίτια αντί να παράγει πορτοκάλια, ή θα προσπαθήσει να κατασκευάσει τρακτέρ αντί φτυάρια.

Το πρόβλημα λοιπόν με τις πιστωτικές επεκτάσεις που δεν βασίζονται σε αύξηση των αποταμιεύσεων αλλά σε κυβερνητικές επιλογές, είναι ότι ενώ δεν αυξάνουν τις πραγματικές αποταμιεύσεις, μειώνουν την τιμή δανεισμού των πραγματικών αποταμιεύσεων, και άρα έχουν πάρα πολύ πραγματικές επιπτώσεις. Και μυρίζουν φούσκες. Επίσης, λόγω των κυβερνητικών πιστωτικών επεκτάσεων, οι καταναλωτές μπορούν να δανειστούν πολύ φθηνά. Και έτσι μπορεί να πάρουν ένα δάνειο για να αγοράσουν ένα σπίτι, ένα αυτοκίνητο, ή για να επενδύσουν στο χρηματιστήριο. Ενώ αν το επιτόκιο αντί 4% ήταν 14% μπορεί να μην έκαναν κάτι τέτοιο.

Βλέπουμε λοιπόν ότι παρόλο που η αύξηση των χάρτινων και ηλεκτρονικών αποταμιεύσεων είναι κάτι ψεύτικο, έχει πολύ πραγματικές επιπτώσεις στην οικονομία και στον τρόπο που επενδύονται οι αποταμιεύσεις. Στο τέλος αυτής της διαδικασίας υπάρχει ο παραγωγός πορτοκαλιών του πρώτου παραδείγματος μου, ο οποίος δεν είναι διατεθειμένος να ανταλλάξει τις αποταμιεύσεις/πορτοκάλια του με το σπίτι. Δυστυχώς όμως ένα μέρος των αποταμιεύσεων του κατασχέθηκε από το κράτος εν αγνοία του με την δημιουργία χρήματος, και το άλλο μέρος δόθηκε δανεικό με πολύ χαμηλά επιτόκια και κακό επενδύθηκε. Και όπως είναι φυσικό, είναι πολύ αναστατωμένος αφού δεν καταλαβαίνει τι έχει συμβεί. Η κυβέρνηση αντί να του εξηγήσει τι συμβαίνει, του λέει ότι εγγυάται τις καταθέσεις του. Στην πραγματικότητα όμως οι αποταμιεύσεις του έκαναν φτερά, και έμεινε με χάρτινες αποταμιεύσεις και ένα σπίτι το οποίο δεν θα αντάλλαζε με τις αποταμιεύσεις του, και με τον κίνδυνο υψηλού πληθωρισμού ή και υπερπληθωρισμού.

Το τι ακριβώς θα κάνει η κυβέρνηση μπορεί να ποικίλει λίγο. Μπορεί να επιλέξει ένα bail in, να μην σώσει δηλαδή τους καταθέτες και να μην επιβαρύνει τους φορολογούμενους  (όπως στην Κύπρο) ή να επιλέξει ένα bail out, να σώσει δηλαδή τους καταθέτες και να επιβαρύνει τους φορολογούμενους (όπως στην Ελλάδα).


Είναι Ηθικό Για Μία Κυβέρνηση Να Χρησιμοποιεί Τις Αποταμιεύσεις Των Πολιτών?

Πριν συνεχίσω με τις κυβερνητικές στρεβλώσεις θέλω να ξεκαθαρίσω αυτό το κείμενο δεν αναφέρεται στο αν είναι σωστό ή όχι να χρησιμοποιεί μία κυβέρνηση τις αποταμιεύσεις των πολιτών της. Δεν είναι το θέμα του κειμένου αν είναι ανώτερο οικονομικό σύστημα ο καπιταλισμός ή ο σοσιαλισμός, ή αν είναι ανώτερο το ιδεώδες της ελευθερίας ή της ισότητας, και ούτε έχει γραφτεί για να υποστηρίξει τον καπιταλισμό και την ελευθερία έναντι του σοσιαλισμού και της ισότητας. Ο σκοπός του είναι να εξηγήσει γιατί οι οικονομικές φούσκες είναι πάντα αποτέλεσμα κυβερνητικών πολιτικών. Όλες οι παραπάνω ανωμαλίες θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν η κυβέρνηση χρησιμοποιούσε μόνο την φορολογία σαν μέσω χρηματοδότησης των πολιτικών της, και αν σταματούσε να επηρεάζει τα επιτόκια σαν μέσο ανάπτυξης, και τα άφηνε να αντικατοπτρίζουν την ποσότητα των πραγματικών αποταμιεύσεων/πορτοκαλιών στην οικονομία.

Με την φορολογία οι πολίτες δεν έχουν την ψευδαίσθηση ότι αποταμιεύουν. Αυτός που πληρώνει την κατασκευή ενός δρόμου, ή που βοηθάει έναν άπορο, ξέρει ότι πληρώνει και δεν έχει την ψευδαίσθηση ότι αποταμιεύει. Βέβαια όσο περισσότερο χρησιμοποιεί μία κυβέρνηση τις αποταμιεύσεις της οικονομίας, τόσο αυξάνονται τα επιτόκια αφού μειώνονται οι αποταμιεύσεις που είναι διαθέσιμες για τον ιδιωτικό τομέα. So be it όμως. Αν η κυβέρνηση αποφασίσει να χρησιμοποιήσει ένα μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεων θα πρέπει να αφήσει και την τιμή τους (επιτόκιο) να ανέβει ώστε να μην παραπληροφορούνται οι πολίτες και προβαίνουν σε λανθασμένες οικονομικές ενέργειες (να παράγουν δηλαδή σπίτια αντί πορτοκάλια και τρακτέρ αντί για φτυάρια).

Επομένως δεν θα πρέπει να θεωρεί κανείς αυτό το κείμενο μία κριτική στην σοσιαλιστική αρχή της αναδιανομής, που είναι άλλο θέμα, αλλά μία κριτική σε μία συγκεκριμένη και καταστροφική μέθοδο αναδιανομής (αυτήν που γίνεται μέσω της νομισματικής πολιτικής). Το πρόβλημα είναι ότι όσο πιο σοσιαλιστική είναι μία κυβέρνηση τόσο περισσότερο χρειάζεται την νομισματική πολιτική αφού η βαριά φορολογία δεν είναι ποτέ δημοφιλής. Σκεφτείτε την Ελλάδα. Ο ανώτατος συντελεστής φορολογίας εισοδήματος φτάνει στο 45%, υπάρχουν εκατοντάδες τέλη, εισφορές και άλλοι φόροι, πληρώνουμε ένα σκασμό λεφτά για τα ακίνητα μας, από αυτά που μας μένουν πρέπει να πληρώνουμε 23% ΦΠΑ σε ότι αγοράζουμε, τα χρήματα που πληρώνουμε για την παιδεία πάνε στον κάλαθο των αχρήστων και πρέπει να πληρώνουμε φροντιστήρια κτλ, στην υγεία τα ίδια, κάθε τζούρα που παίρνουμε από το τσιγάρο και κάθε σταγόνα βενζίνης που βάζουμε είναι παφ και τάληρο.

 Και τι μας λένε? Ότι το πρόβλημα στην Ελλάδα είναι η φοροδιαφυγή. Αυτοί που κάνουν φοροδιαφυγή μπορεί να μην πληρώνουν 70-80% του εισοδήματος τους σε φόρους που πληρώνουν όσοι δεν κάνουν φοροδιαφυγή, αλλά και μόνο από τα γύρω γύρω αποκλείεται να μην πληρώνουν ένα 25-30% τουλάχιστον σε φόρους. Άμα βάλεις τα ΦΠΑ, τα τέλη των αυτοκινήτων, τους φόρους ακινήτων, τους φόρους σε τσιγάρα και βενζίνη κτλ. Δεν θέλω να πω με τα παραπάνω ότι δεν υπάρχει θέμα με την φοροδιαφυγή. Θέλω να πω ότι πως μπορείς να φορολογήσεις παραπάνω μία τέτοια κοινωνία? Χρειάζεσαι την νομισματική πολιτική αλλιώς θα σε κυνηγήσουν. Γι’ αυτό και βλέπετε και οι φιλελεύθεροι ζητάνε ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς, που σημαίνει ότι τα έξοδα της κυβέρνησης είναι ίσα με τα έσοδα της (φόρους), ώστε να μην μπορούν να χρησιμοποιούν οι σοσιαλιστές την νομισματικοί πολιτική για να επιτεθούν στον κόσμο. Και γι’ αυτό οι σοσιαλιστές σκούζουν και μόνο στο άκουσμα των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, ειδικά τώρα που τους επιβάλλει η ΕΕ.

Ελλείμματα Στο Εμπορικό Ισοζύγιο

Μέχρι τώρα αναφέρθηκα σε λανθασμένη κατανομή των αποταμιεύσεων στα πλαίσια της ίδιας χώρας που παρήγαγε αυτές τις αποταμιεύσεις. Σε χώρες δηλαδή που δεν είχαν εμπορικά ελλείμματα με τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτή όμως είναι η καλή περίπτωση. Υπάρχει και η κακή περίπτωση, που είναι οι κυβερνήσεις να οδηγήσουν σε κακή χρήση ξένων αποταμιεύσεων. Σε αυτή την περίπτωση η φούσκα σε μία χώρα έχει χρηματοδοτηθεί από τις αποταμιεύσεις/πορτοκάλια ξένων παραγωγών. Και είναι αυτοί οι ξένοι αποταμιευτές που δεν θέλουν να ανταλλάξουν τις αποταμιεύσεις/καταθέσεις/πορτοκάλια τους με τα ακίνητα πχ που έχουν κατασκευαστεί σε μία άλλη χώρα.

Στην περίπτωση που τα φουσκωμένα ακίνητα που έχουν υποθηκεύσει οι τράπεζες βρίσκονται στην ίδια χώρα με τους καταθέτες/αποταμιευτές των οποίων τα πορτοκάλια χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστούν, η κυβέρνηση μπορεί να τους πει “κύριοι λυπάμαι, οι αποταμιεύσεις σας, τα πορτοκάλια σας, οι καταθέσεις σας, έκαναν φτερά, και τώρα είτε σας αρέσει είτε όχι, θα λάβετε αυτό που απέμεινε από αυτές, και αυτό είναι αυτά τα σπίτια που έχουν υποθηκευμένα οι τράπεζες”.

Τα πράγματα όμως είναι πολύ πιο δύσκολα όταν η φούσκα έχει χρηματοδοτηθεί με αποταμιεύσεις/καταθέσεις/πορτοκάλια ξένων υπηκόων πχ Γερμανών, Κινέζων κτλ. Πως μπορείς να πεις στους Κινέζους και στους Γερμανούς αποταμιευτές ότι σε αντάλλαγμα για τις αποταμιεύσεις τους θα λάβουν γκαρσονιέρες χωρίς θέσεις πάρκινγκ στην Κυψέλη? Δεν είναι δελεαστικό. Αυτή η κατάσταση εκτός από εσωτερικές αναταραχές, δημιουργεί και διαμάχες στην διεθνή σκηνή. Σου λέει ο άλλος “ρε μάδα φάκα τα λεφτά μου?”.



Κλασικό παράδειγμα φούσκας που χρηματοδοτήθηκε με αποταμιεύσεις ξένων είναι η φούσκα των ακινήτων και του χρηματιστηρίου στις Η.Π.Α., οι οποίες χρηματοδοτήθηκαν με αποταμιεύσεις Κινέζων και άλλων. Αναφέρω την Κίνα επειδή ήταν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος των ΗΠΑ. Οι φούσκες των ΗΠΑ χρηματοδοτήθηκαν από ποτάμια εισαγωγών από την Κίνα. Στη μία πλευρά υπήρχε μία χώρα πεινασμένη για εισαγωγές (ΗΠΑ) και στην άλλη πλευρά μία χώρα πεινασμένη για εξαγωγές (Κίνα).

Τεράστια παραγωγικά πλεονάσματα εισέρρεαν από την Κίνα και κάλυπταν τεράστια παραγωγικά ελλείμματα.  Και αυτές οι ροές αντισταθμίζονταν από ροές χρεογράφων προς την αντίθετη κατεύθυνση. Έστελνε δηλαδή η Κίνα μία τηλεόραση 50$ στις ΗΠΑ, και έστελναν οι ΗΠΑ ένα χρεόγραφο (χρέος ή μετοχή χρηματιστηρίου κτλ) αξίας 50$ στην Κίνα. Αυτό όμως γινόταν μαζικά. Ήταν επομένως πάρα πολύ εύκολο για τους Αμερικανούς να αποκτούν φτηνά πορτοκάλια από την Κίνα . Κανείς δεν ανησυχούσε πια για τα πορτοκάλια. Όλοι ανησυχούσαν για το πως θα ανεβάσουν κι άλλο το επίπεδο της ζωής τους και για το πως θα αυξήσουν τα κέρδη τους.

Κάποια στιγμή οι Κινέζοι συνειδητοποίησαν ότι ίσως δεν ήταν τόσο καλή ιδέα να στέλνουν τα πορτοκάλια τους στις ΗΠΑ, αφού με τα σπίτια, τα αυτοκίνητα, και τα στρατιωτικά αεροσκάφη που κατασκευάζονταν εκεί, δεν θα μπορούσαν οι Αμερικανοί να τους ξεπληρώσουν για τα πορτοκάλια τους. Επίσης οι Αμερικανοί συνειδητοποίησαν ότι η παραγωγή πορτοκαλιών τους είχε πέσει δραματικά και ότι δεν μπορούσαν να καλύψουν τις ανάγκες τους σε πορτοκάλια χωρίς τους Κινέζους. Επίσης οι Κινέζοι δεν ήταν διατεθειμένοι να ανταλλάξουν τις αποταμιεύσεις/πορτοκάλια τους με τα σπίτια και τα αυτοκίνητα που είχαν παραχθεί στις ΗΠΑ με αυτά τα πορτοκάλια. Και εφόσον οι άνθρωποι που έμεναν σε αυτά τα σπίτια και οδηγούσαν αυτά τα αυτοκίνητα σταμάτησαν να πληρώνουν τα δάνεια τους, οι διαμεσολαβητές που ήταν οι τράπεζες κατέρρευσαν.

Ισχυρίζονται πολλοί ότι έφταιγε η αγορά για αυτή την ανωμαλία, ενώ στην πραγματικότητα ήταν 100% αποτέλεσμα κυβερνητικών πολιτικών στις ΗΠΑ και στην Κίνα. Σε ένα καθεστώς ελεύθερου διεθνούς εμπορίου είναι αδύνατο να δημιουργηθούν μεγάλα εμπορικά ελλείμματα. Τα πράγματα όμως είναι τελείως διαφορετικά όταν έχεις μία χώρα (ΗΠΑ) που θέλει να έχει ελλείμματα, και μία χώρα (Κίνα) που θέλει να χρηματοδοτεί αυτά τα ελλείμματα. Ας υποθέσουμε ότι μόνο οι Αμερικανοί ήθελαν να έχουν ελλείμματα. Θα προχωρούσαν σε μεγάλες εισαγωγές Κινεζικών προϊόντων, η Κινεζική κυβέρνηση δεν θα παρενέβαινε στη αγορά συναλλάγματος, και άρα θα άρχιζε να ανεβαίνει η τιμή του γουάν σε σχέση με την τιμή του δολαρίου. Αυτό θα έκανε πιο φτηνά τα Αμερικανικά προϊόντα στην Κίνα, και πιο ακριβά τα Κινεζικά προϊόντα στην Αμερική. Επίσης η αθρόα εισαγωγή Κινεζικών προϊόντων στις ΗΠΑ θα προκαλούσε αύξηση της ανεργίας, και θα άρχιζαν αν μειώνονται οι μισθοί στις ΗΠΑ κάνοντας τα Αμερικανικά προϊόντα πιο φτηνά.

Τα παραπάνω θα εμπόδιζαν την εισαγωγή αγαθών από την Κίνα στις ΗΠΑ. Με λίγα λόγια ακόμη και αν ο γείτονας μου είναι καλύτερος σε όλα, αν δεν έχω κάτι να του πουλήσω δεν θα υπάρχει έλλειμμα, γιατί αν δεν θέλει κανένα από τα προϊόντα μου, δεν θα είναι διατεθειμένος να μου δώσει και κανένα από τα δικά του προϊόντα. Η κατάσταση όμως είναι διαφορετική όταν έχεις πεινασμένες για εισαγωγές και εξαγωγές κυβερνήσεις. Η Κίνα ήθελε να χρηματοδοτεί τα ελλείμματα των ΗΠΑ για να κρατάει σε άνοδο την οικονομία της, και οι ΗΠΑ ήθελαν να έχουν αυτά τα ελλείμματα προκειμένου να μπορούν να ανταπεξέλθουν στους πολέμους τους και στις απαιτήσεις για ένα ακόμη υψηλότερο επίπεδο διαβίωσης.

Έτσι η Κινεζική κυβέρνηση τύπωνε νέα γουάν, και τα χρησιμοποιούσε για να αγοράζει δημόσιο και ιδιωτικό χρέος των ΗΠΑ, δίνοντας έτσι γουάν στους Αμερικανούς για να χρηματοδοτούν τα ελλείμματα τους, και αντισταθμίζοντας την πίεση στην τιμή του δολαρίου λόγω της αυξημένης ζήτησης των Αμερικανών για γουάν. Έτσι η τιμή του δολαρίου σε σχέση με το γουάν δεν έπεφτε, κρατώντας την τιμή του γουάν χαμηλά και την ανταγωνιστικότητα της Κινεζικής οικονομίας ψηλά. Επίσης η αυξημένη ζήτηση για Κινεζικά προϊόντα δεν μεταφραζόταν σε υψηλότερους μισθούς για τους Κινέζους εργάτες όπως θα συνέβαινε σε μία ελεύθερη οικονομία, γιατί το πολίτευμα της Κίνας είναι κομμουνιστική δικτατορία, και η Κινεζική κυβέρνηση δεν επέτρεπε να συμβεί κάτι τέτοιο, κρατώντας την ανταγωνιστικότητα της Κινεζικής οικονομίας ψηλότερα.

Χρειάζονται όμως δύο για να δημιουργηθεί μία τερατώδης διεθνής ανισορροπία. Οι Αμερικανοί από την πλευρά τους προχώρησαν σε μία άνευ προηγουμένου πιστωτική επέκταση, και έτσι οι εισαγωγές δεν προκάλεσαν την αύξηση της ανεργίας που έπρεπε να προκαλέσουν, αφού οι Αμερικανοί πολίτες είχαν πρόσβαση σε πάμφθηνα δάνεια με τα οποία μπορούσαν να αγοράζουν κινεζικά πορτοκάλια και να τα χρησιμοποιούν για να κατασκευάζουν σπίτια, αυτοκίνητα κτλ, κρατώντας χαμηλά την ανεργία. Αυτό όμως είναι συνταγή για φούσκες. Ταυτόχρονα οι Αμερικανικές κυβερνήσεις ενθάρρυναν την ιδιοκατοίκηση και κατεύθυναν τεράστια ποσά στην αγορά κατοικίας. Και έτσι βρέθηκαν τα κινεζικά πορτοκάλια να έχουν τοποθετηθεί σε Αμερικανικές κατοικίες και αυτοκίνητα τα οποία οι Κινέζοι δεν ήθελαν σαν αντάλλαγμα για τις αποταμιεύσεις τους. Μία φούσκα δηλαδή. Η Αμερικανική φούσκα δηλαδή αφορά στη κακή χρησιμοποίηση των Κινεζικών (και άλλων) καταθέσεων/αποταμιεύσεων/πορτοκαλιών σε Αμερικανικά σπίτια, αυτοκίνητα και στρατιωτικά αεροπλάνα.

Για την Αμερικανική κρίση βλέπε






Με την εισαγωγή του ευρώ, οι σοσιαλιστές του νότου απέκτησαν πρόσβαση σε ποτάμια  πολύ φτηνών δανεικών, αφού όλοι θεωρούσαν ότι το ευρώ θα είχε την αξιοπιστία του μάρκου, και ότι τα χρέη των αναξιόπιστων Νοτίων θα εγγυόντουσαν οι αξιόπιστοι Βόρειοι. Ο λόγος που το μάρκο και τα βόρεια νομίσματα ήταν πολύ πιο αξιόπιστα από τα νομίσματα του νότου, ήταν ότι ο σοσιαλιστικός νότος πιστεύει πολύ περισσότερο στην επιθετική χρησιμοποίηση της νομισματικής πολιτικής για αναδιανομή (φορολόγηση μέσω δημιουργίας χρήματος) και στην χρησιμοποίηση των επιτοκίων για την επίτευξη της ανάπτυξης (μείωση των επιτοκίων μέσω πιστωτικών επεκτάσεων, μέσω δηλαδή της αύξησης των χάρτινων και ηλεκτρονικών αποταμιεύσεων). Να ξαναπώ ότι στις οικονομίες με χάρτινο χρήμα, οι πολίτες δεν αποταμιεύουν σε πραγματικά αγαθά αλλά τοποθετούν τα πλεονάσματα τους σε χάρτινες και ηλεκτρονικές αποταμιεύσεις, και έτσι οι σοσιαλιστές μπορούν να δημιουργούν χάρτινες και ηλεκτρονικές αποταμιεύσεις που μπορούν να χρησιμοποιούν οι ίδιοι για αναδιανομή, και επίσης με αυτή την αύξηση των χάρτινων και ηλεκτρονικών αποταμιεύσεων ρίχνουν τα επιτόκια δανεισμού των πραγματικών αποταμιεύσεων “ζεσταίνοντας” προσωρινά την οικονομία.

Δεν πρέπει να μπερδεύεται κανείς και να θεωρεί ότι οι νότιοι είναι πιο ευαίσθητοι κοινωνικά από τους βόρειους, αφού όπως φαίνεται από το παρακάτω λινκ οι δαπάνες για την παιδεία (πράσινο χρώμα), την υγεία (ανοιχτό πράσινο χρώμα) κτλ είναι στο ίδιο επίπεδο στον Ευρωπαϊκό Βορρά και Νότο, αν δεν είναι και ψηλότερα στον Βορρά. Απλά οι πολιτικοί του Βορρά είναι πολύ πιο σοβαροί.


Επομένως οι Βόρειοι ήταν πολύ πιο σφιχτοί στην νομισματική πολιτική τους, με την Γερμανική κεντρική τράπεζα να είναι το υπόδειγμα ανεξάρτητης κεντρικής τράπεζας που ήταν έξω από τον έλεγχο των Γερμανών πολιτικών, και είχε σαν μόνο στόχο την σταθερότητα των τιμών, ενώ και η Federal Reserve Bank και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχουν στο καταστατικό τους σαν στόχους και την σταθερότητα των τιμών και την διατήρηση της ανεργίας σε χαμηλά επίπεδα, και έτσι οι κεντρικές τράπεζες εμπλέκονται σε κάτι που δεν είναι δική τους δουλειά, και γίνονται έρμαια των πολιτικών με αποτέλεσμα να δημιουργούνται όλες οι παραπάνω στρεβλώσεις. Μ’ αυτά και μ’ αυτά, τα νομίσματα των Βόρειων χωρών ντρόπιαζαν πάντα τις κυβερνήσεις του Νότου, που έπρεπε πάντα λόγω των επιθετικών νομισματικών πολιτικών τους να υποτιμούν τα νομίσματα τους και να δίνουν πολύ υψηλά επιτόκια στους καταθέτες, αφού κανείς δεν ήθελε να τοποθετεί τις αποταμιεύσεις/πορτοκάλια/καταθέσεις του στα σοσιαλιστικά νομίσματα του νότου.

Μετά την πτώση του τείχους του Βερολίνου το 1989, προκειμένου οι νικητές του Β Παγκοσμίου Πολέμου να επιτρέψουν στην Γερμανία να ενωθεί, απαίτησαν να παραδώσει το νόμισμα της που ντρόπιαζε πάντα στον σοσιαλιστικό νότο. Αυτό και έγινε αφού ο σοσιαλιστικός νότος με σημαιοφόρο την σοσιαλιστική Γαλλία είναι ανώτερος στρατιωτικά, και γι’ αυτό και ακούμε συνεχώς όλα τα σοσιαλισταριά να ουρλιάζουν για συνεργασία του Νότου. Εννοούν να απειλήσει ο ανώτερος στρατιωτικά Νότος τις Βόρειες χώρες ώστε να δώσουν περισσότερα χρήματα. Και το πρώτο βήμα έγινε στις Ευρωεκλογές με τον Νότο να στέλνει τους σκληρούς σοσιαλιστές  της Λεπέν, του Τσίπρα, του Γκρίλο. Δεν θα ασχοληθώ άλλο με το πολιτικό παρασκήνιο του ευρώ, αλλά όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να το διαβάσει στο “The Tragedy of the Euro” του Philip Bagus, το οποίο διατίθεται δωρεάν από το www.mises.org.

Το βασικό οικονομικό θέμα, είναι ότι οι σοσιαλιστικές χώρες του Νότου βρέθηκαν με πιστωτικές κάρτες των Βόρειων χωρών στα χέρια, αφού οι επενδυτές θεωρούσαν το Ελληνικό χρέος ίδιας ποιότητας με το Γερμανικό. Και αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν αυτές τις πιστωτικές κάρτες για να πάνε για ψώνια. Ενώ η συμφωνία του ευρώ επέβαλλε οι χώρες μέλη της Ευρωζώνης να μην έχουν ελλείμματα ή τουλάχιστον να τα κρατούν πολύ χαμηλά. Δυστυχώς δεν υπήρχε κάποιος μηχανισμός να επιβάλλει δημοσιονομική πειθαρχεία στους σοσιαλιστές του νότου, οι οποίοι δανείστηκαν μέχρι και την τελευταία δεκάρα που μπορούσαν.

Η ουσία είναι ότι ανεύθυνες Νότιες κυβερνήσεις μπορούσαν να δανείζονται αποταμιεύσεις/πορτοκάλια σε πολύ χαμηλές τιμές (επιτόκια) χρησιμοποιώντας την αξιοπιστία του Βορρά, και τα οποία έκαναν σπίτια, αυτοκίνητα κτλ. Τώρα υπάρχει μεγάλη ένταση αφού οι Βόρειοι θεωρούν άδικο να πληρώνουν για τις ανεύθυνες πολιτικές των Νοτίων, και ζητάνε να γίνουν μεταρρυθμίσεις στις Νότιες χώρες ώστε να μπορούν να παράγουν παραπάνω. Οι Νότιοι από την άλλη δεν θέλουν να κάνουν μεταρρυθμίσεις, και ζητάνε ακόμη περισσότερα χρήματα από τους Βόρειους ώστε να μπορέσουν να κρατήσουν τα κρατικοδίαιτα οικονομικά τους μοντέλα.

Οι φούσκες του Νότου λοιπόν, χρηματοδοτήθηκαν από αποταμιεύσεις ανθρώπων που θεωρούσαν ότι τα Ελληνικά ευρώ είναι τα ίδια με τα Γερμανικά ευρώ, που είναι και εν μέρη σωστό. Άρα οι φούσκες πάλι δεν δημιουργήθηκαν από την ελεύθερη αγορά, αλλά από ένα πολιτικό εγχείρημα, που ήταν η εισαγωγή του ευρώ. Γιατί το ευρώ ήταν που έφερε τα “πορτοκάλια” των ξέρων αποταμιευτών με οποία χτίστηκαν τα σπίτια και ένα μεγάλο μέρος του κοινωνικού κράτους. Γιατί η εισαγωγή του ευρώ χωρίς την παράλληλη δημιουργία ενός μηχανισμού που θα επιβάλλει δημοσιονομική πειθαρχία τους ανεύθυνους πολιτικούς του Νότου, ήταν δεδομένο ότι θα οδηγήσει σε φούσκες, και ποιος ξέρει ίσως στο μέλλον ακόμη και σε πολέμους. Δυστυχώς οι Γερμανοί δεν είχαν την διπλωματική δύναμη να επιβάλλουν κάτι τέτοιο. Να λάβετε υπόψη σας ότι στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η Γερμανία έχει μία ψήφο όπως και η Μάλτα. Αυτό ήταν απαίτηση των σοσιαλιστών του Νότου, και έτσι η ΕΚΤ είναι υπό τον έλεγχο των σοσιαλιστών και γι’ αυτό την έχουν κάνει και σαν τα μούτρα τους. Όλα αυτά που έκανε η ΕΚΤ, να αγοράζει χρέη κρατών κτλ, δεν ήταν μέσα στο καταστατικό της.

Βλέπουμε ότι παρόλο που η Αμερικανική και η Ευρωπαϊκή φούσκα βασίστηκε σε διαφορετικά κίνητρα έχει πολλές ομοιότητες. Η Αμερική είναι πολύ πιο φιλελεύθερη από την Ευρώπη που τοποθετεί την ισότητα πολύ υψηλότερα από την ελευθερία. Αν όμως οι Αμερικανοί δεν είχαν να χρηματοδοτήσουν τους πολέμους τους, δεν νομίζω ότι θα χρησιμοποιούσαν τόσο ανεύθυνα την νομισματική τους πολιτική. Αντιθέτως, οι σοσιαλιστές του Νότου, από ιδεολογία πιστεύουν στην αναδιανομή, και η νομισματική πολιτική είναι πάντα το πιο σημαντικό εργαλείο αναδιανομής αφού δεν γίνεται αντιληπτό. Ακόμη και αν δεν είχαν να χρηματοδοτήσουν ούτε μία στρατιωτική βάρκα οι σοσιαλιστές του Νότου, πάλι θα πίστευαν σε επιθετική νομισματική πολιτική, κάτι που δεν θα συνέβαινε με τους Αμερικανούς. Αν και νομίζω ότι την έχουν κάνει αρκετά όμοια με την Ευρώπη και την Αμερικανική, και γι’ αυτό έχει καταντήσει όπως έχει καταντήσει.

Αν εξαιρέσουμε όμως τα κίνητρα, ο μηχανισμός που οδήγησε στις φούσκες είναι ο ίδιος και στις δύο περιπτώσεις. Ποταμοί εισαγωγών με φτηνό δανεικό χρήμα εκτός των συνόρων (χαμηλά επιτόκια), και φτηνό δανεικό χρήμα και εντός των συνόρων. Και έτσι τοποθετήθηκαν ξένα πορτοκάλια εκεί που δεν έπρεπε, και τώρα κλαίνε αυτοί που έστειλαν τα  πορτοκάλια και τα έχασαν, και αυτοί που τα πήραν που δεν μπορούν να συνεχίσουν να έχουν φτηνά ξένα πορτοκάλια.

Για την κρίση της Ευρωζώνης βλέπε

Philip Bagus “The Tragedy of the Euro”


Αυτό που η Κίνα έκανε τον 21ο αιώνα, να εξάγει και να δανείζει τους πάντες, το έκανε η Αμερική την εποχή των Παγκοσμίων Πολέμων. Οι ΗΠΑ ήταν μία από τις ελάχιστες βιομηχανικές χώρες (η άλλη ήταν η Σουηδία) που είχε την τύχη να μην γίνουν μάχες στα εδάφη της. Με εξαίρεση τον βομβαρδισμό του Περλ Χάρμπορ. Οι ΗΠΑ όχι μόνο έπρεπε να βοηθούν τους συμμάχους τους κατά την διάρκεια των παγκοσμίων πολέμων, αλλά έπρεπε να τους βοηθήσουν να ξανασταθούν στα πόδια τους και μετά. Ακόμη και τους εχθρούς τους βοήθησαν οι Αμερικανοί μετά το τέλος των πολέμων πχ Γερμανία.

Δεν είναι τυχαίο ότι η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ, η Federal Reserve Bank, δημιουργήθηκε το 1914 (τον Δεκέμβριο του 1913 για την ακρίβεια), με το ξέσπασμα του Α Παγκοσμίου Πολέμου δηλαδή (1914-1918). Είναι συνήθης πρακτική οι χώρες να χρησιμοποιούν τις κεντρικές τους τράπεζες για να χρηματοδοτούν τους πολέμους τους και τις γενικά αυξημένες χρηματοδοτικές ανάγκες που υπάρχουν σε τέτοιους καιρούς. Οι ΗΠΑ δεν αποτελούν εξαίρεση.

Από το 1914 μέχρι το 1929 υπήρξε μία δραματική αύξηση στην ποσότητα χρήματος στις ΗΠΑ. Οι Αμερικανικές κυβερνήσεις δεν ήθελαν όμως μόνο να βοηθήσουν τους συμμάχους τους, αλλά ήθελαν να προστατεύσουν και από τον διεθνή ανταγωνισμό τους Αμερικανούς παραγωγούς που είχαν πολιτική επιρροή (πχ αγρότες). Χρησιμοποιούσαν λοιπόν δασμούς στις εισαγωγές ξένων προϊόντων για να το πετύχουν αυτό. Αυτό όμως έκανε ακόμη πιο δύσκολο για τις άλλες χώρες να αποκτήσουν τα Αμερικανικά προϊόντα (κυρίως βιομηχανικά) που είχαν μεγάλη ανάγκη. Γιατί έπρεπε πρώτα να πουλήσουν στην Αμερική, να αποκτήσουν δολάρια, και στη συνέχεια να τα χρησιμοποιήσουν για να αγοράσουν προϊόντα από τα τεράστια Αμερικανικά πλεονάσματα. Και οι δασμοί το έκαναν αυτό πολύ δυσκολότερο από όσο ήδη ήταν.

Οι Αμερικανικές κυβερνήσεις θα έπρεπε να εγκαταλείψουν την πολιτική των δασμών για να διευκολύνουν αυτές τις χώρες. Αντί όμως να κάνουν αυτό ενθάρρυναν τον εξωτερικό δανεισμό. Τύπωναν δολάρια και τα έδινα στους ξένους είτε με τη μορφή βοήθειας είτε με τη μορφή δανεικών, ώστε οι ξένοι να απορροφούν τα Αμερικανικά πλεονάσματα και οι Αμερικανοί παραγωγοί να προστατεύονται. Αυτός ο δανεισμός γινόταν και μέσω του δημοσίου και μέσω του ιδιωτικού τομέα.

Η ικανότητα των ξένων να αποπληρώσουν αυτά τα δάνεια είχε περάσει σε δεύτερη μοίρα, όπως ακριβώς έκανε η Κίνα στον 21ο αιώνα, που κοιτούσε πρώτα τις εξαγωγές της, και μετά το αν οι ξένοι θα μπορούσαν να αποπληρώσουν αυτές τις εξαγωγές. Τα ομόλογα των ξένων χωρών που κρατούσαν οι Αμερικανοί στα χέρια τους την δεκαετία του 1920, ήταν μία φούσκα, αφού δεν επρόκειτο ποτέ να πληρωθούν, και ήταν το αντίστοιχο των Αμερικανικών ομολόγων που έχουν στα χέρια στους σήμερα οι Κινέζοι. Αυτά τα ομόλογα των ξένων κρατών που κρατούσαν στα χέρια τους οι Αμερικανοί τη δεκαετία του 1920, ήταν φούσκα με την έννοια ότι αποτελούσαν αποταμιεύσεις/καταθέσεις/πορτοκάλια Αμερικανών πολιτών που είχαν χρησιμοποιηθεί στο εξωτερικό με πολιτικά κριτήρια και που δεν επρόκειτο να επιστραφούν. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να προκληθούν στρεβλώσεις στην Αμερικανική οικονομία. Δημιουργήθηκε μάλιστα και φούσκα στα ακίνητα την δεκαετία του 20 στις ΗΠΑ. Οι Αμερικανικές κυβερνήσεις δηλαδή φρόντιζαν ώστε οι αποταμιεύσεις των Αμερικανών να καταλήγουν στο εξωτερικό για πολιτικές σκοπιμότητες κυρίως. Δεν εξετάζω αν ήταν ορθές αυτές οι σκοπιμότητες ή όχι, εξετάζω τον τρόπο που αυτές εξυπηρετούνταν (μέσω της νομισματικής πολιτικής).

Έπαθαν λοιπόν οι Αμερικανοί την δεκαετία του 1920 αυτό που έπαθαν οι Κινέζοι τον 21ο αιώνα. Στην Αμερική όμως δεν είχαν κομμουνιστική δικτατορία όπως στην Κίνα, και έτσι κάποια στιγμή ο κόσμος κατέληξε στις τράπεζες για να πάρει πίσω τα πορτοκάλια του που όμως είχαν κάνει φτερά προς το εξωτερικό, και οι τράπεζες φυσικά πτώχευσαν. Όταν έσκασε η φούσκα των ξένων ομολόγων που κρατούσαν οι Αμερικανοί, η εξωτερική ζήτηση για Αμερικανικά προϊόντα κατέρρευσε, και η Αμερικανική οικονομία έπρεπε να προσαρμοστεί, και να αρχίσει να παράγει περισσότερα πορτοκάλια και λιγότερα ακίνητα και αυτοκίνητα. Και αυτή η προσαρμογή γίνεται πάντα με επώδυνη ύφεση. Και όσο μεγαλύτερη είναι η φούσκα τόσο πιο επώδυνη είναι και η ύφεση.

Η Αμερικανική οικονομία μπορούσε να παράγει το 1920 2 εκ αυτοκίνητα ετησίως, και το 1929 6 εκ αυτοκίνητα ετησίως. Οι πωλήσεις αυτοκινήτων το 1929 ήταν 5.3 εκ ετησίως, και το 1932 1.4 εκ αυτοκίνητα ετησίως. Είναι γελοίο να κατηγορεί κανείς τον καπιταλισμό για το κραχ του 1929. Μιλάμε για μία περίοδο ανάμεσα σε δύο παγκοσμίους πολέμους, όπου οι οικονομίες ακόμη και των σχετικά ελεύθερων χωρών κατευθύνονταν από τα κράτη. Τα κράτη αποφάσιζαν τι και πως θα παραχθεί σε πάρα πολύ μεγάλο βαθμό ακόμη και στις ελεύθερες/καπιταλιστικές χώρες. Και όμως την κρίση αυτή την φορτώνουν στην αγορά. Τι να πει κανείς? Σοσιαλιστές....

Για το κραχ του 1929 βλέπε

Murray Rothbard “The Great American Depression”

David Stockman “How the Artificial Boom of 1914 Caused the Great Depression”





Η Ολλανδική Φούσκα Με Τις Τουλίπες (Tulip Mania) Του 1634

Πριν τις κεντρικές τράπεζες ήταν πολύ δύσκολο να φορολογήσεις τις αποταμιεύσεις μέσω της δημιουργίας χρήματος. Υπήρχαν παρόλα αυτά κάποιοι τρόποι, κανείς όμως δεν είχε την αποτελεσματικότητα που έχει η φορολόγηση μέσω μίας κεντρικής τράπεζας. Για παράδειγμα οι βασιλιάδες κάποιες φορές, ανάγκαζαν τους υπηκόους τους να παραδώσουν τα νομίσματα τους (που ήταν χρυσά τότε αφού μιλάμε για πριν την εισαγωγή του χάρτινου χρήματος). Από κάθε τέτοιο νόμισμα έφτιαχναν πχ 3 νέα, όλα με χαμηλότερη περιεκτικότητα σε χρυσό, και επέστρεφαν στον αρχικό κάτοχο πχ το 1 από αυτά. Ήταν μία πρωτόγονη μορφή φορολόγησης όπως αυτή που γίνεται μέσω των κεντρικών τραπεζών, αλλά με πολύ μικρότερη αποτελεσματικότητα αφού ήταν και πολύ πιο φανερή.

Στις αρχές του 17ου αιώνα (1600-1699), η Ολλανδία ήταν μία από τις κυρίαρχες δυνάμεις στο Ευρωπαϊκό εμπόριο. Η Νέα Υόρκη μάλιστα λεγόταν αρχικά Νέο Άμστερνταμ, αφού ήταν οι Ολλανδοί που είχαν φτάσει πρώτοι εκεί. Στην συνέχεια την πήραν οι Άγγλοι και την ονόμασαν Νέα Υόρκη. Εκείνη την εποχή κάθε χώρα είχε τα δικά της νομίσματα, όμως υπήρχε πάντα ο κίνδυνος των κάλπικων ή νοθευμένων νομισμάτων, κάτι που αποτελούσε εμπόδιο για το εμπόριο. Η Ολλανδική κυβέρνηση επέτρεψε αυτό που λέγεται free coinage. Μπορούσε δηλαδή ο καθένας έναντι μίας προμήθειας, να παραδώσει τον χρυσό του στο Ολλανδικό κράτος, το οποίο του μετέτρεπε τον χρυσό του σε χρυσά Ολλανδικά νομίσματα. Ταυτόχρονα ιδρύθηκε η Τράπεζα του Άμστερνταμ που πρόσφερε καταθέσεις καλυπτόμενες 100% από χρυσό, τις οποίες μπορούσαν οι πολίτες να χρησιμοποιούν αντί για χρήμα, προκειμένου να αποφεύγουν τον κίνδυνο των κάλπικων νομισμάτων κτλ. Έδινα δηλαδή εγώ τον χρυσό μου στην Ολλανδική κυβέρνηση, αυτή μου έφτιαχνε χρυσά Ολλανδικά νομίσματα, και στην συνέχεια μπορούσα να τα χρησιμοποιήσω για να αποκτήσω ένα λογαριασμό στην Τράπεζα του Άμστερνταμ, και να χρησιμοποιώ αυτήν την απόδειξη αντί για χρήμα. Η απόδειξη αυτή είχε μεγαλύτερη αξία από τον πραγματικό χρυσό γιατί δεν είχε τον κίνδυνο της νόθευσης κτλ (ήταν και καλυμμένη 100% από χρυσό).

Εκείνη την περίοδο, οι Ισπανοί και οι Πορτογάλοι έκλεβαν τον χρυσό των Ινδιάνων στην Λατινική Αμερική. Τον έκλεβαν κυριολεκτικά, κλέβοντας τους τα κοσμήματα τους, και επίσης βάζοντας τους να δουλεύουν σαν σκλάβοι στην εξόρυξη χρυσού από την πλούσια σε χρυσό Λατινική Αμερική. Λόγω του free coinage system της Ολλανδίας, και του ανεπτυγμένου τραπεζικού συστήματος που περιέγραψα, αλλά και του πρωταρχικού ρόλου της Ολλανδίας στο Ευρωπαϊκό εμπόριο εκείνη την εποχή, ένα μεγάλο μέρος αυτού του χρυσού διοχετεύτηκε στην Ολλανδία και προκάλεσε μια μεγάλη αύξηση στην ποσότητα του χρήματος η οποία και προκάλεσε την φούσκα των βολβών Τουλίπας. Όσο πιο περίεργο και σπάνιο χρώμα είχε μία τουλίπα τόσο πιο ακριβά πουλιόταν ο βολβός της. Οι τιμές έφτασαν σε πολύ υψηλά επίπεδα και η φούσκα διήρκεσε 3 χρόνια και έσκασε το 1637.

 Το να κλέβεις τον χρυσό των Ινδιάνων, και να τους βάζεις να δουλεύουν σαν σκλάβοι στην παραγωγή χρυσού, ήταν μία μορφή κεντρικής τράπεζας. Όμως η παραγωγή χρυσού ακόμη και όταν χρησιμοποιούνται σκλάβοι, είναι κάτι που υπόκειται σε πολύ περισσότερους περιορισμούς από αυτούς που υπόκειται η δημιουργία χάρτινου και ηλεκτρονικού χρήματος, γι’ αυτό και οι φούσκες της εποχής ήταν πολύ μικρότερες από τις φούσκες που προκλήθηκαν αργότερα με τις κεντρικές τράπεζες. Στην περίπτωση αυτή λοιπόν, οι αποταμιεύσεις των Ινδιάνων σε χρυσό, χρησιμοποιήθηκαν για να χρηματοδοτηθεί η φούσκα των Τουλιπών στο Άμστερνταμ. Μικρή φούσκα όμως όπως είπα σε σχέση με αυτές που θα δημιουργούσαν οι κεντρικές τράπεζες στο μέλλον.

Για την Ολλανδική φούσκα με τις τουλίπες βλέπε

Douglas French “Early Speculative Bubbles and Increases in the Money Supply”


Ότι είπα για τον Ευρωπαϊκό Νότο παραπάνω ισχύουν και για την Ελλάδα, με τη διαφορά ότι όπως όλοι ξέρουμε τα στραβά στην Ελλάδα είναι πιο στραβά. Εδώ όμως δεν θέλω να μιλήσω για το Ελληνικό σοσιαλιστικό μοντέλο, αλλά να πω δυο λόγια για την τραπεζική κρίση που σχετίζεται με το θέμα της φούσκας των ακινήτων και των αποταμιεύσεων. Οι Ελληνικές τράπεζες δεν ήταν εκτεθειμένες στα sub-prime δάνεια των ΗΠΑ, ήταν όμως πολύ εκτεθειμένες στο χρέος του Ελληνικού κράτους. Έτσι όταν έγινε το κούρεμα του Ελληνικού χρέους κουρεύτηκαν 35 δις ευρώ από τα ομόλογα που είχαν στην κατοχή τους οι Ελληνικές τράπεζες.

Όπως έχω ξαναπεί για να συνειδητοποιήσουμε τι μέγεθος είναι αυτό, πρέπει να σκεφτούμε ότι η περιουσία του Λάτση σύμφωνα με το Forbes ανέρχεται σε 2 δις ευρώ. Και όπως όλοι ξέρουμε αν προσπαθήσει να τα πουλήσει δεν θα πιάσει ούτε 1. Αλλά ας υποθέσουμε ότι είναι 2 δις. Πάλι μπορούμε να καταλάβουμε τι μέγεθος είναι τα 35 δις αν τα συγκρίνουμε με την περιουσία του απόλυτου Έλληνα ολιγάρχη. Αυτός είναι, ο Βαρδινογιάννης είναι, οι Αγγελόπουλοι είναι, 5-10 είναι. Το ότι το πολιτικό μας σύστημα έλεγχε τις κρατικοδίαιτες Ελληνικές τράπεζες είναι σαφές και από τα τεράστια δάνεια που έχουν πάρει τα κόμματα, αλλά και από τα δάνεια που έχουν δοθεί σε ιδιώτες φίλους πολιτικών. Να θυμηθούμε τις ΕΤΒΑ, ΕΤΕΒΑ, την Αγροτική κτλ, έπεσε η μάσα της αρκούδας.

Με την χρεοκοπία λοιπόν των τραπεζών, αυτές έπρεπε να ανακεφαλαιοποιηθούν. Και αν οι μεγάλοι Έλληνες επιχειρηματίες δεν έχουν τα κεφάλαια να το κάνουν, αυτές θα περάσουν σε ξένους τραπεζικούς ομίλους και κατά συνέπεια δεν θα είναι πλέον υποχείρια του Ελληνικού πολιτικού συστήματος, αφού θα δουλεύουν πλέον με πολύ περισσότερα ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια. Ανακεφαλαιοποιήθηκαν λοιπόν οι τράπεζες από το Ελληνικό κράτος, και πέρασαν στην ιδιοκτησία του Ελληνικού κράτους, και κάποια στιγμή θα ξαναγίνουν ιδιωτικές. Ο τρόμος λοιπόν του πολιτικού μας συστήματος, είναι όταν θα ξαναγίνουν ιδιωτικές να περάσουν σε επιχειρηματίες που δεν ελέγχονται από το Ελληνικό πολιτικό σύστημα πχ ξένους. Και τότε πάπαλα η κότα με τα χρυσά αυγά. Κομμένα και τα δάνεια στα κόμματα και στους φίλους κτλ.

Οι Έλληνες πολιτικοί λοιπόν τι κάνουν για να το αντιμετωπίσουν αυτό? Αντί να πουν στον κόσμο ότι το Ελληνικό κράτος ξετίναξε τους Έλληνες τραπεζίτες με τα φέσια του, τους πείθει ότι πληρώνουν τους Έλληνες τραπεζίτες. Τον Λάτση δηλαδή στη Eurobank, τον Βαρδινογιάννη στην Πειραιώς, τον Κωστόπουλο στην Alpha, και όποιους είναι στις άλλες τέλος πάντων. Ενώ έχασαν τις τράπεζες τους. Και αυτοί κάνουν τις πάπιες, για να μην ενοχλήσουν το πολιτικό σύστημα, μήπως και τους βοηθήσει να τις πάρουν πίσω όταν ξαναιδιωτικοποιηθούν. Και το πολιτικό μας σύστημα χρησιμοποιεί σαν ομήρους τους κατόχους των δανείων.

Τους λέει ότι είναι άδικο να χάσουν τα σπίτια τους από τους κακούς τραπεζίτες, ενώ στην πραγματικότητα αυτά τα σπίτια ανήκουν στους καταθέτες που με τα πορτοκάλια τους χτίστηκε η φούσκα των ακινήτων, και στους φορολογούμενους που με τα πορτοκάλια τους δεν χάθηκαν οι καταθέσεις των αποταμιευτών. Το πολιτικό μας σύστημα όμως το ξεπερνάει αυτό, γιατί λέει στους καταθέτες ότι εγγυάται τις αποταμιεύσεις/πορτοκάλια τους, και άρα αυτοί δεν ασχολούνται περαιτέρω. Στους φορολογούμενους που με τα πορτοκάλια τους πληρώνουν για να μην χαθούν οι αποταμιεύσεις των καταθετών λένε ότι πληρώνουν τους κακούς τραπεζίτες. Έτσι όλοι τα έχουν με τους κακούς τραπεζίτες, ενώ θα έπρεπε να είναι οι καταθέτες και οι φορολογούμενοι απέναντι στους δανειολήπτες, που έχοντας παρασυρθεί ζητούν να τους χαριστούν σπίτια που έχουν χτιστεί με αποταμιεύσεις/πορτοκάλια αλλωνών.

Αν αυτοί που είχαν βάλει τα πορτοκάλια, οι αποταμιευτές/καταθέτες ήθελαν αυτά τα σπίτια, το πολιτικό σύστημα θα ακολουθούσε άλλη πολιτική. Θα εξηγούσε στους δανειολήπτες ότι δεν είναι σωστό να ζητάνε δωρεάν σπίτια που δεν έχουν φτιαχτεί με τις αποταμιεύσεις τους, θα τα έπαιρνε, θα τα έδινε στους αποταμιευτές/καταθέτες ή στους φορολογούμενους, και θα ήταν οι τράπεζες υγιέστατες. Όμως οι καταθέτες δεν τα θέλουν αυτά τα σπίτια σαν αντάλλαγμα για τις αποταμιεύσεις τους, τουλάχιστον όχι στις σημερινές τιμές. Θα τα έπαιρναν πολύ χαμηλότερα, πολύ χαμηλότερα όμως οι τράπεζες χρεοκοπούν, και το πολιτικό σύστημα χάνει τον έλεγχο των τραπεζών όπως είπα. Και άρα χρειάζονται κάποιους ομήρους, ώστε αυτοί οι όμηροι να είναι ανά πάσα στιγμή έτοιμοι να ζητήσουν να γίνουν οι τράπεζες κρατικές ελπίζοντας ότι θα τους χαρίσουν τα σπίτια που χτίστηκαν με τα πορτοκάλια των καταθετών και τώρα των φορολογουμένων.

Το βασικό κόλπο που χρησιμοποιούν με τα παρακλάδια τους, είναι να λένε τους δανειολήπτες “πόσα έχεις πληρώσει μέχρι τώρα?”. Λέει πχ ο δανειολήπτης 600 ευρώ το μήνα επί 10 χρόνια 72 χιλιάρικα. Του λένε το κεφάλαιο που έχεις αποπληρώσει όμως είναι μόνο 30 χιλιάρικα, άρα τα πολλά είναι τόκοι, άρα σε κλέβει ο τραπεζίτης. Χωρίς να εξηγούν στον κόσμο ότι στα πρώτα στάδια ενός δανείου, ο δανειολήπτης πληρώνει κυρίως τόκους, ώστε να είναι η δόση χαμηλή. Γιατί το κεφάλαιο είναι ακόμη ολόκληρο και άρα οι τόκοι μεγάλοι. Σιγά σιγά, καθώς τρώγεται το κεφάλαιο, αυξάνεται το μέρος της δόσης που αφορά σε κεφάλαιο και μειώνεται το μέρος που αφορά σε τόκους. Στα τελευταία στάδια αποπληρωμής η δόση αφορά κυρίως σε κεφάλαιο και ένα πολύ μικρό μέρος σε τόκους, γιατί το κεφάλαιο έχει πια μειωθεί πολύ και οι τόκοι είναι μικροί.

Στην πραγματικότητα, το επιτόκιο δανεισμού παραμένει 3-4% για όλη τη ζωή του δανείου. Αν σήμερα (2014) εγώ προσπαθήσω να δανειστώ, οι τράπεζες δεν θα μου δώσουν φράγκο. Αν βγω έξω να δανειστώ από ιδιώτη, θα μου ζητήσει 15-20% και μόνο αν έχω εγγυήσεις μεγάλες. Και οι άνθρωποι που δεν πληρώνουν τις δόσεις τους επιβαρύνονται με 3-4%, και τους λένε αυτοί που δεν θέλουν να χάσουν τον έλεγχο του τραπεζικού συστήματος ότι τους κλέβει ο τραπεζίτης. Και ο λόγος που πληρώνουν 3-4%, είναι ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κρατάει χαμηλά τα επιτόκια των δανείων αυτών. Ψεύτικα είναι τα επιτόκια. Στην αγορά δεν μπορείς να βρεις δανεικά αν δεν δώσεις 15% τουλάχιστον.

Η πραγματικότητα είναι το Ελληνικό πολιτικό σύστημα χρησιμοποίησε τις αποταμιεύσεις των Ελλήνων πολιτών και τις ασφαλιστικές τους εισφορές εν αγνοία τους, για να χρηματοδοτήσει την άμυνα, την υγεία, την παιδεία κτλ. Και το έκανε αυτό και μέσω της νομισματικής πολιτικής, ο Ανδρέας Παπανδρέου το έκοβε σαν τρελός το χρήμα, και μέσω των δανεικών που ήταν μελλοντικοί φόροι με τους οποίους άρχισαν να μας επιβαρύνουν οι κομμουνιστές με τους που τους παρέδωσε την χώρα ο Ανδρέας Παπανδρέου. Από ένα μικρό χρέος που είχε η Ελλάδα το 1981, την έφερε ο Ανδρέας με υπουργό οικονομικών των Αρσένη (τον σύζυγο της Λούκας Κατσέλη) στα πρόθυρα της χρεοκοπίας το 1985. Μέσα σε μία μόνο 4ετία. Δεν χρεοκοπήσαμε επειδή υπήρχαν οι Ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, και στη συνέχεια οι ποταμοί δανεικών λόγω του ευρώ.

Ο βασικός λόγος όμως που βάζω αυτό το κομμάτι είναι για να πω ότι το πολιτικό μας σύστημα, για να μην χάσει τον έλεγχο των τραπεζών που είναι το βασικό του μέλημα, δεν λέει στον κόσμο ότι τα ακίνητα που έχουν υποθηκευμένα οι χρεοκοπημένες Ελληνικές τράπεζες είναι ιδιοκτησία των καταθετών και των φορολογουμένων, αλλά προτιμά να χρησιμοποιεί τους δανειολήπτες σαν όμηρους, προκειμένου να τους έχει έτοιμους να ζητήσουν να γίνουν οι τράπεζες κρατικές. Κάτι που δεν ξέρουν ούτε οι καταθέτες ούτε οι φορολογούμενοι που τους στρέφει και αυτούς το πολιτικό μας σύστημα εναντίον του κακού τραπεζίτη, για να τους βάλουν και αυτούς αν χρειαστεί να ζητήσουν να γίνουν κρατικές οι τράπεζες για πάντα, ώστε να μην χάσουν τα τομάρια της βουλής την κότα που γεννά τα χρυσά αυγά, και που έχει ταΐσει τσούρμα και τσούρμα κοπριτών της βουλής και της δημοσιογραφίας. Και φυσικά κανένας ξένος τραπεζικός όμιλος δεν πρόκειται να αγοράσει τις τράπεζες όταν ξέρει ότι τα τομάρια του κοινοβουλίου και της τηλεόρασης μπορούν να στρέψουν και τους καταθέτες και τους φορολογούμενους εναντίον του. Μόνο με τις ευλογίες των κοπριτών της βουλής και της δημοσιογραφίας θα επενδύσει κάποιος ξένος στις Ελληνικές τράπεζες.

Φιλελεύθεροι Vs Σοσιαλιστών Για Τις Οικονομικές Φούσκες

Όπως λέει ο Murray Rothbard στο “Americas Great Depression”, οι μεγάλες οικονομικές κρίσεις όπως η σημερινή, εμφανίστηκαν από τον 18ο αιώνα (1700-1799) και μετά. Μέχρι τότε οι μεγάλες κρίσεις μπορούσαν να εξηγηθούν πολύ εύκολα. Υπήρχε για παράδειγμα ξηρασία, καταστρεφόταν η αγροτική παραγωγή και έπεφτε πείνα. Ή γινόταν ένας μεγάλος πόλεμος και καταστρεφόταν η παραγωγική δομή και έπεφτε πείνα. Ή υπήρχε κάποιος βασιλιάς που αποφάσιζε για κάποιο λόγο να κατασχέσει την περιουσία των υπηκόων του και έπεφτε πείνα. Ήταν δηλαδή πάντα ξεκάθαρο που οφείλονταν οι μεγάλες οικονομικές κρίσεις.

Αυτές οι κρίσεις όπως η σημερινή, με τις φούσκες, που δεν ξέρουμε που οφείλονται, και γίνονται συζητήσεις επί συζητήσεων για τα αίτια τους, ξεκίνησαν από το 1700 και μετά. Τι άλλαξε λοιπόν στον κόσμο από το 1700 και μετά αναρωτιέται ο Rothbard? Η μία μεγάλη αλλαγή ήταν η βιομηχανική επανάσταση (1760 περίπου), και η άλλη ήταν η εμφάνιση των κεντρικών τραπεζών, με την Bank of Sweden να είναι η πρώτη κεντρική τράπεζα (1656) και την κεντρική τράπεζα της Αγγλίας, Bank of England, να είναι η δεύτερη παλιότερη (1694).

Οι σοσιαλιστές λένε ότι τα παγκόσμια κραχ οφείλονται στην βιομηχανική επανάσταση και στην ελεύθερη αγορά, και οι φιλελεύθεροι ότι οφείλονται στις κεντρικές τράπεζες και στις πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες παρεμβατισμού που τα κράτη απέκτησαν με την ανακάλυψη τους. Αυτό το λένε κυρίως οι οικονομολόγοι της Αυστριακής σχολής (Carl Menger, Eugen von Bohm-Bawerk, Ludwig von Mises, Friedrick Hayek, Murray Rothbard και άλλοι). Άσχετο, αλλά να προσθέσω ότι οι πραγματικά φιλελεύθεροι οικονομολόγοι, αυτοί που εδώ λανθασμένα αποκαλούνται “νεοφιλελεύθεροι”, είναι αυτοί της Αυστριακής σχολής και όχι αυτοί του Μίλτον Φρίντμαν και της σχολής του Σικάγο. Απλά τα κουκουεδοειδή δεν θέλουν ούτε καν να τους πιάνουν στο στόμα τους τους Αυστριακούς και σταματάνε στον Μίλτον Φρίντμαν και στην σχολή του Σικάγο.

Οι σοσιαλιστές χρησιμοποιούν διάφορες θεωρίες για να εξηγήσουν τις κρίσεις και τις οικονομικές φούσκες. Η πιο γνωστή τέτοια θεωρία είναι της υποκατανάλωσης/under consumption. Υπάρχει και η θεωρεία της υπερβολικής παραγωγής και υπάρχει η κερδοσκοπική/ψυχολογική ερμηνεία για τις οικονομικές φούσκες. Και υπάρχουν και άλλες. Κάθε πικραμένος σοσιαλιστής παίρνει μία κρατική επιχορήγηση και βγάζει και μία.

Αυτή είναι μία Μαρξιστική θεωρία, που λέει ότι οι καπιταλιστές εκμεταλλεύονται υπερβολικά τους εργάτες και οι τελευταίοι δεν έχουν την αγοραστική δύναμη να αγοράσουν το προϊόν του κόπου τους. Ας πούμε τα σπίτια φούσκες. Σε αυτό το κείμενο εξηγώ γιατί η Μαρξιστική θεωρία δεν θεωρείται πλέον μία έγκυρη οικονομική θεωρία. https://www.academia.edu/7059493/_

Ας δούμε όμως για μια στιγμή την θεωρία της υποκατανάλωσης ξεχωριστά. Οι Μαρξιστές δεν απαντούν στο πιο βασικό ερώτημα για τις οικονομικές φούσκες. Γιατί δεν πέφτουν οι τιμές τους ώστε να απορροφηθούν από την αγορά τα προϊόντα στις αγορές αυτές πχ τα σπίτια? Δύο μπορεί να είναι οι εξηγήσεις. Η μία ότι οι πωλητές περιμένουν να πιάσουν καλύτερες τιμές στο μέλλον. Μα τότε όμως οι πωλητές δεν αντιμετωπίζουν μεγάλη πίεση ούτε τον κίνδυνο της χρεοκοπίας αφού έχουν αυτή την πολυτέλεια. Αυτό συμβαίνει? Όχι δεν συμβαίνει αυτό. Οι τράπεζες που έχουν στην κατοχή τους τα υποθηκευμένα ακίνητα πιέζονται και χρεοκοπούν.

Η δεύτερη εξήγηση είναι ότι στις τιμές που μπορούν να πουληθούν τα σπίτια αυτά, δεν καλύπτονται τα κόστη τους (δάνεια) και προκαλούνται μαζικές χρεοκοπίες. Πράγματι αυτό είναι που παρατηρούμε στην πράξη. Άρα το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν μπορούν να απορροφηθούν τα σπίτια, αλλά ότι στις τιμές που μπορούν να απορροφηθούν οι τράπεζες χρεοκοπούν και οι αποταμιευτές χάνουν τις καταθέσεις τους. Τότε όμως δεν είναι πρόβλημα υποκατανάλωσης αλλά λανθασμένης κατανομής/χρήσης/επένδυσης των αποταμιεύσεων. Η αγοραστική δύναμη είναι εκεί. Είναι οι καταθέσεις. Οι καταθέτες όμως που έχουν τα χρήματα δεν θέλουν τα σπίτια σε αυτές τις τιμές. Έχουν άλλες προτιμήσεις και ανάγκες. Άρα πρέπει να υποθέσουμε ότι οι αποταμιεύσεις τους χρησιμοποιήθηκαν με λανθασμένο τρόπο σε μαζική όμως κλίμακα.

Οι Μαρξιστές δεν εξηγούν πως γίνεται οι καταναλωτές και οι παραγωγοί σε τόσο μαζική κλίμακα να έπεσαν έξω. Δεν είναι λογικό να θεωρήσουμε ότι κάποιος εξωτερικός παράγοντας τους παρέσυρε? Γιατί δεν συνειδητοποίησαν οι καπιταλιστές ότι οι φτωχοί άνθρωποι δεν θα είχαν την δύναμη να αγοράσουν αυτά τα σπίτια? Λάβετε υπόψη σας ότι στις ελλειμματικές χώρες (όπως η Ελλάδα) που εκδηλώνονται φούσκες, μετά το σκάσιμο της φούσκας οι χώρες αυτές δεν μπορούν να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες πχ κρέας, δημητριακά, καύσιμα κτλ. Γιατί λοιπόν τόσο πολλές αποταμιεύσεις/πορτοκάλια χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστούν πχ σπίτια και δεν χρησιμοποιήθηκαν για να παραχθεί κρέας, δημητριακά κτλ? Γιατί δεν επένδυσαν οι καπιταλιστές σε κρέας/πορτοκάλια αντί σε σπίτια, αφού είναι τώρα φανερό ότι το κρέας/πορτοκάλια είναι που λείπουν από την οικονομία. Πως δεν το κατάλαβαν?

Νομίζω ότι ένα μεγάλο μέρος της παρανόησης γίνεται επειδή ο κόσμος νομίζει ότι θα θύματα της φούσκας είναι οι δανειολήπτες που κινδυνεύουν να χάσουν τα σπίτια τους. Το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι αυτό. Τα σπίτια αυτά δεν χτίστηκαν με δικά τους πορτοκάλια/αποταμιεύσεις. Το πολύ πολύ θα πάνε να νοικιάσουν ένα σπίτι. Μην βλέπετε που τους θέλουν τα κουκουεδοειδή ομήρους και δεν τους λένε την αλήθεια. Το μεγάλο πρόβλημα είναι ότι αυτοί με τις αποταμιεύσεις, οι καταθέτες δηλαδή, με τα πορτοκάλια των οποίων φτιάχτηκαν τα σπίτια δεν θέλουν αυτά τα σπίτια και άρα χάθηκαν οι αποταμιεύσεις τους. Αν καταλάβουμε ποιο είναι το πραγματικό θύμα τότε θα καταλάβουμε καλύτερα τις φούσκες.

Επίσης μην ξεχνάτε, ότι όταν σκάνε οι φούσκες, είναι οι σχετικές και όχι οι ονομαστικές τιμές που προσαρμόζονται. Αν δηλαδή επί φούσκας ένα σπίτι κόστιζε σε πορτοκάλια 1.000.000 πορτοκάλια, και σε αυτοκίνητα 10.000 αυτοκίνητα, μετά το σκάσιμο της φούσκας η σχετική του τιμή θα πέσει σε 500.000 πορτοκάλια και σε 6.000 αυτοκίνητα πχ. Η σχετική τιμή είναι η σημαντική προσαρμογή όχι η ονομαστική. Βλέπουμε δηλαδή ότι η σχετική τιμή των ακινήτων πέφτει, αλλά η σχετική τιμή των πορτοκαλιών ανεβαίνει. Η δραματική μείωση της τιμής του ακινήτου από 1.000.000 πορτοκάλια σε 500.000 πορτοκάλια, συνοδεύεται από μία δραματική αύξηση της τιμής των πορτοκαλιών από 1/1.000.000 σπίτια σε 1/500.000 σπίτια. Άρα δεν είναι το θέμα η υποκατανάλωση, αλλά ότι για κάποιο λόγο η αγορά παρήγαγε περισσότερα σπίτια από όσα έπρεπε και λιγότερα πορτοκάλια. Λανθασμένη κατανομή και χρήση των αποταμιεύσεων της οικονομίας.

Σε μία ελεύθερη οικονομία, οι μεταβολές στις σχετικές τιμές είναι κάτι σύνηθες και υγιές. Αυτό όμως που συμβαίνει με τις φούσκες είναι κάτι διαφορετικό. Η σχετική τιμή των αγαθών που ήταν οικονομικές φούσκες, πέφτει δραματικά και για όλα τα αγαθά. Οι αλλαγές στις σχετικές τιμές που οφείλονται στην αγορά είναι πολύ πιο ήπιες και κινούνται σε διάφορες κατευθύνσεις. Πχ πέφτει η τιμή του πορτοκαλιού σε σχέση με το αχλάδι, αλλά ανεβαίνει σε σχέση με το μανταρίνι. Όταν η πτώση είναι δραματική και για όλα τα αγαθά, τότε σημαίνει ότι κάτι κρατούσε για πολύ καιρό την τιμή αυτού του αγαθού πολύ ψηλά. Αν υπάρχει κάποιο εξωτερικό σοκ θα μπορούσε να εξηγηθεί. Πχ οι χώρες του ΟΠΕΚ μειώνουν την προσφορά του πετρελαίου δραματικά, και η σχετική τιμή του πετρελαίου ανεβαίνει δραματικά σε σχέση με όλα τα αγαθά. Στις φούσκες όμως δεν υπάρχει κάποιος τέτοιος εξωγενής παράγοντας.

Για την ακρίβεια φαίνεται να μην υπάρχει. Στην πραγματικότητα υπάρχει ένας εξωγενής παράγοντας που ώθησε την τιμή να γίνει φούσκα, και αυτός ο εξωγενής παράγοντας είναι η μεγάλη αύξηση στην ποσότητα των χάρτινων και ηλεκτρονικών αποταμιεύσεων. Άρα το πρόβλημα δεν είναι όπως λένε οι Μαρξιστές ότι δεν υπάρχει αγοραστική δύναμη για να απορροφηθούν τα σπίτια πχ. Υπάρχουν ένα σωρό αποταμιευτές με βιβλιάρια γεμάτα χάρτινες αποταμιεύσεις που όμως δεν θέλουν να τις ανταλλάξουν με τα σπίτια που παρήχθησαν από τις πραγματικές τους αποταμιεύσεις. Το πρόβλημα δηλαδή είναι ότι προκλήθηκε στρέβλωση στην παραγωγική δομή της χώρας και παρήγαγε σπίτια αντί να παράγει κάτι άλλο που είχαν περισσότερη ανάγκη οι αποταμιευτές.

Και τώρα όχι μόνο οι δανειολήπτες βρίσκονται να μην μπορούν να πληρώσουν τα σπίτια που χρωστάνε, όχι μόνο οι αποταμιεύσεις των καταθετών χρησιμοποιήθηκαν για να κατασκευαστούν σπίτια που δεν θέλουν να ανταλλάξουν με τις αποταμιεύσεις τους, αλλά και ολόκληρη η οικονομία είναι στημένη για να παράγει σπίτια, ενώ χρειάζεται να παράγει πορτοκάλια. Και επειδή δυστυχώς αυτό κράτησε για χρόνια, από την εποχή που η χώρα έπεσε στα χέρια των κομμουνιστών, αλλά και ακόμη πιο πίσω σε μικρότερο βαθμό, ο μόνος τρόπος για να διορθωθεί είναι με μία ύφεση που θα μας πετάξει τα μάτια έξω. Και δεν είδαμε τίποτα γιατί στηριχθήκαμε από τους Ευρωπαίους. Αυτό που ζούμε είναι μία εικονική πραγματικότητα. Η πραγματική κατάσταση είναι να σκοτωνόμαστε στους δρόμους. Λόγω των χρημάτων των Ευρωπαίων που κατηγορούν οι κοπρίτες σου Σύριζα δεν έχουμε σκοτωθεί μεταξύ μας.

Όσοι λοιπόν ζήσαμε το μεγάλο κραχ του 2008, δεν χρειαζόμαστε ούτε τον Μαρξ, ούτε τον Άνταμ Σμιθ, ούτε τον Κέινς για να μας πουν για τις κρίσεις. Είναι πολύ εύκολο να καταλάβουμε ότι η κρίση δεν οφείλεται στο ότι οι καπιταλιστές εκμεταλλεύτηκαν τους εργάτες, αλλά στο ότι για κάποιο λόγο η οικονομίας μας υπέρ παρήγαγε  πολυτελή αγαθά πχ σπίτια, και υπό παρήγαγε βασικά αγαθά πχ πορτοκάλια. Είναι πρόβλημα της παραγωγής και όχι της ζήτησης. Και κανένας Μαρξιστής του κώλου δεν θα σας εξηγήσει με την Μαρξιστική θεωρία γιατί η Ελληνική οικονομία είχε υπέρ παραγωγή πολυτελών αγαθών και υπό παραγωγή βασικών αγαθών, και αν τώρα δεν είχαμε την στήριξη των Ευρωπαίων δεν θα είχαμε κρέας να φάμε αλλά θα είχαμε βίλες να μείνουμε μέσα. Και θα βλέπαμε σε τηλεοράσεις 40 ιντσών τα κουκουεδοειδή των ΜΜΕ να μας μιλάνε για τον άτιμο τον καπεταλισμό με την κοιλιά μας να γουργουρίζει από την πείνα. Μαρξιστικές κρίσεις, καπιταλιστικέ κρίσεις και κρίσεις kiss my ass.

Θα σας πει δηλαδή ο φίλος Μαρξιστής ότι οι Έλληνες δεν μπορούν να αγοράσουν τα ακίνητα και τα υπόλοιπα καλούδια της οικονομίας επειδή τους εκμεταλλεύτηκε ο κακός καπιταλιστής, αλλά όταν θα τους ρωτήσετε γιατί αν δεν μας έδιναν οι Ευρωπαίοι χρήματα θα βρίσκονταν οι Έλληνες σε πολυτελείς βίλες χωρίς να έχουν κρέας να φάνε, δεν θα έχει να σας πει κουβέντα. Για το πως δηλαδή δημιουργήθηκε αυτό το παραγωγικό έκτρωμα δεν θα έχει καμία εξήγηση.

Ένα άλλο φαινόμενο που δεν μπορούν να εξηγήσουν οι Μαρξιστές, είναι ότι οι κρίσεις εκδηλώνονται πάντα πρώτα σε εταιρείες που κατασκευάζουν αγαθά για εταιρείες και όχι σε εταιρείες που κατασκευάζουν αγαθά για τους καταναλωτές. Αυτό αν και μπορεί να μην φαίνεται σημαντικό για εμάς, για τους φτασμένους οικονομολόγους είναι η μεγαλύτερη αδυναμία της Μαρξιστικής θεωρίας.



Αυτή είναι μία συγγενική θεωρία με αυτή της υποκατανάλωσης. Ισχυρίζεται ότι κάποιες φορές η καπιταλιστική μηχανή ξεπερνάει τον εαυτό της, και τα εισοδήματα των εργατών δεν προλαβαίνουν να αυξηθούν και να απορροφήσουν την επιπλέον παραγωγή. Είναι μία απλοϊκή θεωρία και η επιχειρηματολογία είναι παραπλήσια με αυτή της υποκατανάλωσης. Γιατί δηλαδή δεν πέφτουν οι τιμές? Γιατί αν πέσουν όσο πρέπει για να καλυφθεί το κόστος (δάνεια) θα υπάρξουν χρεοκοπίες κτλ. Άρα με την επιχειρηματολογία της περίπτωσης της υποκατανάλωσης καταλήγουμε στο ότι δεν υπάρχει γενικά υπερβολική παραγωγή, αλλά υπερβολική παραγωγή σε κάποιους τομείς πχ πολυτελή αγαθά και υπό παραγωγή σε άλλους τομείς πχ βασικά αγαθά.






Άλλοι λένε ότι οι κρίσεις οφείλονται σε ψυχολογικούς παράγοντες. Οι πολίτες βλέπουν τις τιμές των ακινήτων να ανεβαίνουν συνέχεια, γίνονται υπεραισιόδοξοι, θεωρούν ότι αυτό θα συνεχιστεί, γίνονται άπληστοι, θέλουν περισσότερα κέρδη και συνεχίζουν να επενδύουν κτλ, και κάποια στιγμή φτάνουμε σε φούσκες.

Μπερδεύουν τις αιτίες με το σύμπτωμα. Ο λόγος που οι άνθρωποι είναι υπεραισιόδοξοι είναι επειδή βλέπουν γύρω τους αυτή την πληθώρα χάρτινων αποταμιεύσεων, την οποία μπερδεύουν με πληθώρα πραγματικών αποταμιεύσεων. Νομίζουν ότι αυτή η πληθώρα χάρτινων αποταμιεύσεων είναι και πληθώρα πραγματικών αποταμιεύσεων/πορτοκαλιών. Σταματούν λοιπόν να ανησυχούν για τα πορτοκάλια και ανησυχούν μόνο για το πως θα βελτιώσουν το επίπεδο διαβίωσης τους, πως θα βγάλουν μεγαλύτερο κέρδος κτλ. Όλοι θεωρούν τα πορτοκάλια δεδομένα πια. Κανείς δεν φαντάζεται ότι ίσως έρθει πάλι μία μέρα όπου τα πορτοκάλια δεν θα είναι δεδομένα. Η αισιοδοξία τους λοιπόν οφείλεται σε κάτι πραγματικό που είναι ο καταιγισμός χάρτινου και ηλεκτρονικού χρήματος.

Η απαισιοδοξία που ακολουθεί, οφείλεται πάλι σε πραγματικά αίτια. Οφείλεται στο ότι συνειδητοποιούν κάποια στιγμή ότι τα πορτοκάλια δεν είναι καθόλου δεδομένα, και ότι ίσως βρεθούν σε μία πολυτελή κατοικία χωρίς να έχουν πορτοκάλια να φάνε. Και η αισιοδοξία τους και η απαισιοδοξία τους οφείλονται σε πραγματικά, πραγματικότητα όμως, αίτια και όχι σε ψυχολογικούς παράγοντες. Πως μπορούσαν να ξέρουν ότι η πληθώρα χάρτινων αποταμιεύσεων δεν σήμαινε και πληθώρα πορτοκαλιών, αλλά ότι ήταν απλά αποτέλεσμα κυβερνητικών επιλογών?

Όπως είπα ήδη όμως, η αύξηση των χάρτινων αποταμιεύσεων δεν αυξάνει και τις πραγματικές αποταμιεύσεις/πορτοκάλια. Απλά επιτρέπει στους πολίτες να δανειστούν τις εγχώριες ή τις ξένες αποταμιεύσεις σε πολύ χαμηλές τιμές (επιτόκια). Όταν η φούσκα χρηματοδοτείται από αποταμιεύσεις/πορτοκάλια ξένων χωρών, τότε και οι ξένες χώρες έχουν φταίξει πχ Κίνα τον 21ο αιώνα ή ΗΠΑ τη δεκαετία του 1920.

Ο Σοσιαλιστικός Μύθος Του Κακού Τραπεζίτη

Για αυτόν τον μύθο έχω ανεβάσει ολόκληρο κείμενο ΒΑΛΕ ΛΙΝΚ, οπότε δεν θα ασχοληθώ ιδιαίτερα. Να πω απλά ότι οι ιδιωτικές τράπεζες δεν έχουν καμία σχέση με την δημιουργία του χρήματος και άρα με τις φούσκες και τις κρίσεις. Ισχύει ότι το fractional reserve banking επιτρέπει στις ιδιωτικές τράπεζες να δανείζουν περισσότερο από τις καταθέσεις που έχουν, αλλά αυτό γίνεται λόγω της τραπεζικής νομοθεσίας που είναι έργο του κράτους, και γίνεται για να μπορεί η κυβέρνηση μέσω της κεντρικής της τράπεζας να κάνει πιο εύκολα πιστωτικές επεκτάσεις. Ανά πάσα ώρα και στιγμή θέλει μία κυβέρνηση μπορεί να κάνει αυτό που λένε οι φιλελεύθεροι οικονομολόγοι, να ζητήσει δηλαδή οι καταθέσεις να καλύπτονται από κάποιο πολύτιμο μέταλλο ή να θεσμοθετηθούν ισοσκελισμένοι πλεονασματικοί προϋπολογισμοί που πάλι οδηγούν σε σκληρό νόμισμα.

Είναι βέβαια αλήθεια ότι επειδή οι ιδιωτικές τράπεζες αγοράζουν και πουλάνε χάρτινο χρήμα, όσο πιο πολύ πουλήσουν (δανείσουν) τόσο πιο πολύ κέρδος θα βγάλουν, και έτσι δεν θα πουν ποτέ όχι σε πιστωτικές επεκτάσεις. Δεν είναι όμως δικό τους έργο οι πιστωτικές επεκτάσεις. Κοιτάξτε που τις έφεραν τις τράπεζες οι πιστωτικές επεκτάσεις. Στο κράτος. Μία ανάσα από τον Λαφαζάνη. Τα λέω όμως αναλυτικά στο παραπάνω κείμενο οπότε δεν θα επεκταθώ.


Επανάστασις

Σύντροφοι ακούστε τη συμβουλή μου. Αφήστε τις Μαρξιστικές κρίσεις και του κώλου τα εννιάμερα και φυλαχθείτε, γιατί η επανάστασις θα ξεκινήσει από το Παλιό Ψυχικό. Από εκεί θα ξεχυθούν στους δρόμους ορδές εξαγριωμένων ιδιοκτητών ακινήτων, και θα επιτεθούν με κατσαρολικά και σκουπόξυλα στο κοινοβούλιο. Αν μάλιστα ενωθούν μαζί τους και οι ιδιοκτήτες του Κολωνακίου, που λόγω γεωγραφικής θέσης θα τους δώσουν και στρατηγικό πλεονέκτημα, ε τότε πραγματικά την κάτσατε. Γιατί μέχρι να επεμβαίνει ο στρατός οι Κολωνακιώτες θα έχουν χτυπήσει και θα έχουν πάει στο Ντα Κάπο για καφέ. Το νου σας ρεμάλια. Η επανάστασις πλησιάζει. Θα σας χτυπούν τα φρεντοκαπουτσίνα στην κεφάλη σας. Στη κκκελέ σας που λέμε και μεις.

Βίβα Λα Ρεβολουθιόν




Murray Rothbard “The Great American Depression”

Murray Rothbard “What Has Government Done to our Money”

Murray Rothbard “The Case Against the Fed”

David Stockman “How the Artificial Boom of 1914 Caused the Great Depression”

Douglas French “Early Speculative Bubbles and Increases in the Money Supply”

Philip Bagus “The Tragedy of the Euro”

Irwin Schiff & Vic Lockman “How an Economy Grows and Why it Doesn’t”






2 σχόλια:

  1. Ναι μόνο που στο κείμενο που παραθέτετε στην πρώτη γραμμή, για τα αίτια της κρίσης, κάνετε ένα πολύ σημαντικό και καθοριστικό λάθος για τη συνέχεια της συλλογιστικής σας: Η νομισματική πολιτική στις ΗΠΑ (αλλά και στην Ευρώπη) είναι ανεξάρτητη από πολιτικές παρεμβάσεις. Ασκείται από το federal reserve του οποίου μέτοχοι είναι ιδιωτικές τράπεζες. Καμία κρατική παρέμβαση λοιπόν στις ΗΠΑ με τον τρόπο που το θέτετε. Γενικά από το λίγο που σας διάβασα τείνετε να βλέπετε τον κόσμο άσπρο-μαύρο και μέσα από τις ιδεολογικές σας εμμονές και αυταπάτες. Αλλά κανένας κομμουνισμός και κανένας φιλελευθερισμός δε μπορεί να εφαρμοστεί αμιγώς γιατί απλούστατα δεν είναι φυσικά φαινόμενα αλλά ανθρώπινες κατασκευές. Αυτό σημαίνει ότι η επιτυχία ή αποτυχία κάθε συστήματος δεν είναι εξασφαλισμένη εξ ορισμού, ειδικά όταν στηρίζεται σε θεωρητικόλογες αναλύσεις. Αλλά εξαρτάται από την ατέλεια της ανθρώπινης ύπαρξης και κυρίως από αδυναμίες όπως η απληστία, η απουσία ενσυναίσθησης, το μίσος κ.α. Και εξάλλου στη διεθνή πολιτική σκακιέρα αυτές οι θεωρίες είναι για τους αφελείς. Οι ελίτ που ασκούν την εξουσία δε θα είχαν κανένα πρόβλημα να ασκήσουν ακόμη και κομμουνισμό στις ΗΠΑ αν αυτο εξυπηρετούσε τα συμφέροντά τους. Αλλά κατανοώ ότι για ανθρώπους που έχουν μάθει να κρίνουν την πραγματικότητα με βάση ιδεολοηψίες, προκαταλήψεις και κατώτερα συναισθήματα αυτά είναι ψιλά γράμματα. Δε μπορώ ωστόσο να μην ευχηθώ.. καλή φώτιση...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Μάλλον η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση. Οι μαρξιστές έχουν ως κεντρικό τους επιχείρημα κατά της ελευθερης αγοράς την υπερσυσσώρευση, δηλαδή ότι πράγματι υπαρχουν φουσκωμένοι λογαριασμοί που δεν αγοράζουν σπίτια, αλλά ο λόγος που δεν τα θέλουν δεν είανι οτι πεινάνε για πορτοκάλια, αλλα ότι έχουν κι άλλα 10, στο 1 μενουν και τα 9 τους δινουν ζημια και όχι κέρδος. Εδώ λοιπόν ζητάμε πράγματι λιγότερο κρατος ως προς τια παρεμβάσεις στη μακροοικονομία και τη νομισματική πολιτική, αλλά μάλλον περισσότερο για να μπορούν να τρώνε όλοι πορτοκάλια και αν θελει ο Θεος να εχουν και βιλα. Αλλά το συστημα εχειαναποδο γυρίσει τη μπουκάλα και στα δύο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή